Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza

27. Zapato Azulak urdinez tindatu du Ondarroa

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-27 16:22:15

Azken egunetako bero sargoririk barik esnatu da gaur [ekainak 27] Euskal Herria, eta gustura hartu dute hori Ondarroara joan direnek. Kamiseta urdinak armairutik atera, eta Alde Zaharra goitik-behera eta ezker-eskubi bete dituzte bertaratu direnek. Herritarrak, inguruko herrietakoak nahiz Euskal Herriko hamaika txokotatik bertaratutakoak elkartu ditu gaur Radixu Irratiak antolatzen duen 27. Zapato Azulak Ondarroan. Hala, aurtengo kartelean keinu egin dioten Felix Beristainen koadro baten antzera, urdinez tindatu dira herriko txoko guztiak.

11:00etarako prest zeuden Radixu Irratiako kideak zuzeneko emisioagaz batera jaiari ekiteko, eta egunaren nondik norakoak azaldu ostean, Koldo Azpiazuk hartu du mikroa. Hain zuzen ere, iaz hartu zuen Azpiazuk Nekane Akarregiren erreleboa, eta aurtengoan ere berea izan da jaiari hasiera emateko ardura. Hala, urtero bezala, Alai Tabernako balkoiak bereganatu ditu begirada guztiak, eta bertan zeudenek adi jarraitu dituzte Azpiazuk esandakoak. Nola ez, Manuel Eluren bolanderek ere ez dute hutsik egin, eta 12:00etan egin du eztanda jaiak, bolandera eta bolandera artean.

Bolandera ugari bota ostean jaiak ez du etenik izan, eta urteroko osagaiekin osatu dute goiza. Txistulariak, Kresalako bandaren eta Artelango erraldoien kalejira nahiz falta direnak gogoan hartzeko tartea hartu dute herritarrek, eta Txalainak taldearen kontzertuak biribildu du goizeko jarduna. Abanikoak dantzan eta gorputzak ere bai, Hertzainak taldearen abesti ezagunenak abesteko tartea hartu dute Kalekutz inguruan batu direnek.

Zapato Azule berezia bada, Dinamartxaren ailegaera are bereziagoa da herritar askorentzat. Dina Bilbao Barruetabeñaren omenez Tolosa eta Ondarroa elkartzen dituzte martxalariek oinez nahiz bizikletan, eta irrintzi, txalo, oihu eta musika artean egiten diete harrera ondarrutarrek. Oinez egin duten 77 martxalarientzat bart 01:00etan hasi ziren Zapato Azuleko ekintzak, eta gaur 09:00etan, ostera, bizikletaz etorri diren 223 partaideentzat. Iazko parte hartze kopurua gaindituta (iaz 259 partaide eduki zituen), poztasunez nahiz emozioz betetako malko eta irribarreen artean sartu dira herrira 300 martxalariak.

Martxalariak, Alde Zaharrera heltzen.

Dinamartxako kide denak heldu ostean, aurtengo pregoia irakurri dute Radixuko kideek balkoitik. Besteren artean, Palestina, Saharan, Iran Libano eta Kubagaz gogoratu dira, eta zelan ez, baita Venezuelako herriagaz ere. Jarraian, denborarik galdu barik, aurtengo omendua izendatu dute. “Omendu guztiak dira bereziak, baina aurtengoa, Zapato Azule antolatzen dugun guztiontzat, bereziena da. Zorionak Nekane Akarregi Amutxastegi, zeu zara aurtengo omendua!”. Hala, Akarregi ezustean harrapatu du omenaldiak, baina irribarrez jaso du Radixukoen aipamena.

Ostean, 11:00etan zabaldu duten Euskal Herriko Kamiseta Azoka eta Artisau Azoka itxi, eta aurtengo kamisetarik eta erakusleihorik onenak izendatu dituzte. Kamiseta Azokan Ondarroako hiru postu eta Euskal Herriko beste hamahiru egon dira, eta Torontilek (Artea) irabazi du Euskal Herriko kamisetarik onenaren saria. Ondarroako kamisetarik onenaren saria, aldiz, Saturrarango Haitzak irabazi du, eta erakusleiho onenarena, Lorak Estherrek.

[ARGAZKI GALERIA]

Txo! Antzerki Kolektiboak omenduari egindako sketchagaz amaitu dute eguerdiko jarduna, baina jai luzea geratzen da oraindik Ondarroan. Arratsaldean mota eta gustu guztietako musika entzuteko aukera egongo da herriko txoko guztietan, eta jaiak ez du etenik izango goizeko ordu txikiak arte.

"Begirunez egindako esperientzia sentikor bat" dauka gordeta Arretxinagako ermitak

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-26 15:37:21

Ereinotz bat Arretxinagako ermitari. Prozesu luze baten ostean, Markina-Xemeingo balio handiko gunearen zaharberritze lanak amaitu dituzte, hala, San Migel ermita eraberrituta ikusteko hainbat herritar batu ziren atzo arratsaldean. Herritarrez gain, Zerutxu Dantza Taldeak eman zion ongietorria gune berrituari.

Begibistakoak dira ermitaren kanpoaldean egin dituzten lanak. Ermitaren kanpoko hormak kareorez berritu dituzte, kolore eta ehundura bereizgarriak emanez. Eraikina bakarrik ez, alboan dagoen probalekua ere berritu dute eta ikusleentzako armailak jarri dituzte. Lanak amaituta daudela adierazteko, Alde Zaharrean egin zuten era berean lotu zioten ereinotza ermitari.

Kanpoaldekoaldekoak ikusita, barrualdean jarri zuten begirada. Honetarako, ermitara sartu baino lehen, Jon Astorkiza eta Joseba Beristain artistek hartu zuten hitza, erakinaren barnealdean egindako arte proiektu berritzaileari buruzko nondik norakoak azaltzeko. Astorkiza izan da proiektuaren grafiko zuzendaria, eta Arretxinagan egon zen lehen aldian sentitu zuen “konexio handia” aitortu zuen bere berbaldian. Horregatik, toki honetarako “begirunez egindako esperientzia sentikor bat” sortu du. Azalpenekin jarraitzeko, Beristainek hartu zuen hitza. “Tokiko natura elementuen soinuekin eta sintetizadoreekin jolastuz”, sortu du esperientzia bisualari balio gehigarri bat emango dion soinu paisaia. Sei bozgoragailuk osatutako instalazio bat sortu du, eta hala, “txikia den espazio bat handitu egiten du”.

Instalazioaz gain, ikus-entzunezko pieza bat eskaintzen digu San Migel ermitak. Bertaratzen direnek QR bat aurkitu eta horren bitartez helduko dira piezara. Eneritz Artetxe aktore gernika-lumotarrak gidatuko du ikuslea lau hizkuntzatan (euskeraz, gazteleraz, frantsesez eta ingelesez) entzun daitekeen piezan. Ermitari eta hau inguratzen duen artearen historiari buruz ari da Artetxe ikus-entzunezko horretan, “bisitaria leku honen magiarkein, unibertsoarekin, naturarekin eta bizitzarekin lotzeko”.

Aurkezpena amaituta, ermitako ateak zabaldu zitzaizkien herritarrei, eta orduan izan zuten instalazioa ezagutu eta tokiarekin konektatzeko aukera. Bertaratzen direnek ermita zabalik dagoen artean izango dute esperientzia bizitzeko aukera.

Iker Badiola: "Zientzia ez da magia; ezagutzen eta ikusten ez duguna ulertzeko ahalegina da"

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-05-15 10:46:14

Ondarroako Udalak 2026ko Antxoa Egunean Zilarrezko Antxoa emango dio Iker Badiola Etxaburu ikerlariari, biologo eta dibulgatzaileari. Minbiziaren ikerketan urteak daramatza lanean, bereziki gibeleko metastasien inguruan, eta dibulgazioan ere buru-belarri dabil. Aitortza hunkituta jaso duela dio, eta saria bera baino gehiago, horrek zientziari ematen dion balioa nabarmendu nahi izan du.

Zilarrezko Antxoa jasoko duzu. Nola hartu duzu albistea?

Hasteko, hunkituta. Urtza Alkorta alkateari berari ere esan nion deitu zidanean. Gainera, badaukat pasarte bat sentitu nuena azaltzeko. Duela gutxi, mendi lasterketetan ibiltzen den Gabiriko mutil bategaz hizketan nenbilen eta galdetu nion ea zein zen hurrengo lasterketa. Berak erantzun zidan: «Munduko txapelketa». Harrituta begiratu nion eta galdetu: «Munduko txapelketara zoaz?». Eta berak: «Bai, Gabiriko lasterketara». Gabirikoentzat Gabiriko lasterketa munduko txapelketa den bezala, niretzat, ondarrutar moduan, Zilarrezko Antxoa horrelako zerbait da.

Iker Badiola Etxaburu. Argazkia: Iñigo Sierra.

Espero al zenuen?

Ez, inola ere ez. Urtzak deitu zidanean esan zidan: «Urtza Alkorta naiz». Eta nik: «Alkatea?». Pentsatu nuen: «Zer esan behar ote dit niri alkateak?». Orduan esan zidan Zilarrezko Antxoa emango zidatela. Hunkitu egin nintzen.

Sarritan esaten da zientzialarien lana laborategietan «ezkutuan» geratzen dela. Aitortza honek lan hori ikusgarri egiten duela sentitzen duzu?

Bai. Eta neurri batean, Ondarroako Udalari eskertuta nago. Niri eman didate, Iker Badiolari, baina uste dut atzean badagoela zientziarekiko sentsibilitate eta aitortza berezi bat. Gero eta nabariagoa da zientziaren beharra, eta udalak hori erakutsi du. Niri eman didate, baina zientzialari guztientzako aitortza ere bada. Ondarroan gero eta zientzialari gehiago gaude.

Minbizia ikertzen zabiltza, baina nola azalduko zenioke herritar arrunt bati zure lana?

Guk minbizia oinarrizko ikuspegitik ikertzen dugu. Zelulen arteko harremanak eta komunikazioa aztertzen ditugu, zelulen artean parte hartzen duten molekulak nola erlazionatzen diren. Minbiziaren kasuan, gure gorputzeko zelula bat gaiztotu egiten da, kontrola galtzen du eta etengabe hazten hasten da. Historikoki, horri eman izan zaio garrantzia: zelula bat zergatik gaiztotzen den ulertzeari. Azken urteetan, ordea, ikusi da minbizi-zelulek inguruko zelula osasuntsuak «engainatu» egiten dituztela, beraien alde lan egin dezaten. Horri mikroingurune tumorala deitzen zaio. Guk, zehazki, kolon eta ondesteko minbiziaren metastasia gibelean nola gertatzen den ikertzen dugu: minbizi-zelulek gibeleko zelulak nola prestatzen dituzten beraien alde lan egiteko.

Niri eman didate, baina zientzialari guztientzako aitortza ere bada. Ondarroan gero eta zientzialari gehiago gaude.

Momentu honetan ikerketa zein puntutan dago?

Lerro ezberdinak ditugu martxan. Immunoterapia saiakera bat daukagu, eta beste hainbat ikerketa-lerro ere bai: odol-hodiak sortzen dituzten zelulak aztertzen ditugu, gibeleko defentsa-zelulak ere bai, eta baita minbizi-zelulek eragiten dituzten aldaketak ere.

Zenbat denbora behar izaten da laborategiko aurkikuntza bat benetako tratamendu bihurtzeko?

Guk oinarrizko ikerketa egiten dugu unibertsitatean. Aurkikuntzak egiteko gaitasuna badaukagu, baina aurkikuntza hori tratamendu bihurtzeko beste baliabide batzuk behar dira. Horregatik sortu genuen 2023an Nanokide Therapeutics enpresa. Helburua da laborategian lortutako aurkikuntzak garatzen jarraitzea. Lehenengo aurkikuntzak patente bidez babestu behar dira, gero finantziazioa lortu eta animalietan probak egin. Ondoren etorriko lirateke entsegu klinikoak pertsonekin. Prozesu osoak hamar urte inguru iraun dezake, eta askotan bidean geratzen dira ikerketa asko.

Ikerlari batentzat neketsua izan daiteke hainbeste ordu lanean aritu eta emaitzarik ez lortzea?

Bai, baina hori ikerlariaren lanaren parte da. Frustrazioagaz bizi behar dugu. Egunero ez dira emaitzak lortzen, eta baliteke zientzialari baten ibilbide osoan ere nahi dituen emaitzak inoiz ez lortzea. Gure egunerokoa da hori.

Minbiziaren aurkako ikerketan aurrerapen handiak egiten ari direla uste duzu?

Mundu mailan aurrerapen handiak egiten ari dira, batez ere, diagnostikoan. Gero eta lehenago diagnostikatzeko gai gara, eta horrek ahalbidetzen du metastasia sortu aurretik minbizia atzematea. Kasu horietan, gehienak sendatu egiten dira. Terapietan ere aurrerapausoak egon dira, izan ere, tumore primarioak, hau da, oraindik metastasian sortu gabe dagoen kasuak, osatzeko gai gara, gehienak. Baina metastasia dagoenean oraindik erronka handiak ditugu. Eta horretan gabiltza geu ere, gibeleko minbizian begirada jarrita.

Adimen artifizialak zentraltasun handia hartu du gaur egun. Zuek ere nabaritu duzue zuen jardunean?

Bi ikuspegi daude zentzu horretan. Batetik, eguneroko lana errazten du, beste lan askotan bezala: informazioa kudeatzeko, aurkezteko edo antolatzeko. Eta bestetik, ikerketa barruan ere erabiltzen dugu. Duela gutxi gure taldekide Jokin Egia markina-xemeindarrak defendatutako tesian landu du gai hau: adimen artifiziala erabilita aurreikusten dugu nolako botikak edo immunoterapiak diseinatu daitezkeen. Beraz, erantzuna baiezkoa da.

Ikertzailea ez ezik, dibulgatzailea ere bazara. Zergatik da garrantzitsua zientzia modu ulergarrian azaltzea?

Beti jardun dut dibulgazioan, eta hasieratik nabil Zientziaren Giltzak Elkarteagaz. Nik uste dut sari honek eurenganako aitortza ere baduela, jo eta ke aritzen direlako lanean. Egia esan, pribilegio bat da ondarrutarrok horrelako talde bat edukitzea: hilero-hilero puntako ikerlariak, Euskal Herrikoak zein kanpokoak, gurera etortzea. Hori aitortuta, nik uste dut dibulgazioan hainbat alderdi daudela. Batetik, ikertzaileon funts gehienak arlo publikotik datoz, hau da, denok ordaintzen ditugun zergetatik. Beraz, nolabait, badaukagu gizarteari zer egiten dugun azaltzeko beharra; finean, gure laborategiko ateak zabaltzekoa. Bestetik, eta nire ustez, zientzian jantziago dagoen gizarte batek erabaki hobeak hartuko ditu, eta demokratikoagoa izango da. Gainera, zailagoa izango da jendea engainatzea. Pandemian argi ikusi genuen hori, zientziak aurrerapen handiak egin zituen, eta herritarrok erabaki garrantzitsuak hartu behar izan genituen. Horregatik, zientzian prestatuago dagoen gizarte bat askeagoa eta demokratikoagoa izango da, eta bere erabakiak autonomia handiagoz hartuko ditu.

Zientzian prestatuago dagoen gizarte bat askeagoa eta demokratikoagoa izango da, eta bere erabakiak autonomia handiagoz hartuko ditu.

El Cangrejo de Troya liburua ere idatzi zenuen. Zerk bultzatu zintuen?

Ni Zientziaren Giltzak Elkarteagaz hasi nintzen dibulgazioaren munduan sartzen. Jose Mari Argoitiak, Edu Zabalak eta Mario Feijook taldea sortu zutenean, gonbidapena luzatu zidaten, eta gero, liburuaren ideia etorri zen. Horrek ekarri zuen, besteak beste, 2024an EHUko Kultura Zientifikoko Katedrako zuzendari izendatzea. Hasieran hitzaldi moduan prestatutako edukia zen. Konturatu nintzen dibulgazioa egitea ez dela kongresu batean emaitzak aurkeztea bezala; erregistro guztiz ezberdina da. Publikoaren lekuan jarri behar zara. Orduan pentsatu nuen liburu bihurtzea, Ainhoa Caporossiren ilustrazioekin. Hasierako asmoa euskaraz egitea zen, baina ez genuen argitaletxerik aurkitu, eta azkenean gaztelaniaz argitaratu genuen.

Zer aurkituko du irakurleak bertan?

Minbizia zelan sortzen den eta zelan garatzen den azaltzen da, ikuspegi zelular batetik. Zelulei zer gertatzen zaien, zelan erlazionatzen diren eta tratamenduek zelulan zer eragin duten azaltzen da. Oinarri biologikotik abiatutako azalpena da.

Zer gustatuko litzaizuke herritarrek ulertzea zientziaren eta ikerketaren inguruan?

Pertsona arruntak garela. Ez garela aztiak edo urruneko pertsonaiak. Lurra zapaltzen dugun pertsonak gara, beste edozein ogibidetan bezala lanean ari garenak. Zientzia ez dela magia; ezagutzen eta ikusten ez duguna ulertzeko ahalegina dela.

Lurra zapaltzen dugun pertsonak gara, beste edozein ogibidetan bezala lanean ari garenak.

Gune irekia eta bere komunitatearekin konektatua

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-04-28 10:53:28

Ondarroako eguneko zentrora doanak berehala ikusiko du ez dela leku itxia. Alderantziz: mugimenduan dagoen espazioa da, jendea sartu-irtenean dabilena, herriarekin zuzenean konektatzen duten jarduerekin eta sakoneko ideia argi batekin: Ondarroako bizitzaren parte izaten jarraitzea.

Hirigunean bertan dago, eta IMQ Igurcok kudeatzen du, Bizkaiko Foru Aldundiaren sarearen barruan. «Guretzat garrantzitsua da pertsonak bere inguruarekiko, bere jendearekiko, betidanik bere bizitza izan denarekiko lotura hori ez galtzea», azaldu du Elias Iriondo zentroaren koordinatzaileak.

Lotura hori, neurri handi batean, udalerriko beste kolektibo batzuekin partekatutako jardueren bidez eraikitzen da, hala nola, Zaldupe Ikastetxearekin eta Zubi Zahar Herri ikastolarekin. Hilero, belaunaldien arteko topaketak egiten dira ikastetxe horietako ikasleekin. Era horretara, gazteek eta erabiltzaileek denbora, elkarrizketak eta dinamikak partekatzen dituzte, eta zentrotik adierazi dutenez, «hortik guztitik beti gelditzen zaie zerbait bi aldeei».

Beste zenbaitetan zentroa zuzenean herriari irekitzen zaio. Gaztainerre Jaia da horren adibide. Joan den udazkenean, jai horrek Gorabideko kideak eta bizilagunak bildu zituen gertutasun giroan. Formaltasunetatik aldenduta, momentu bereziak sortu ohi dira ekimen horren eskutik. Ildo berean kokatzen dira ‘Bakardade ikusezina’ hitzaldiak, herriko ikasleei zuzenduak, edo Nagusilanen musika emanaldiak, ohiko egutegiaren parte bihurtu direnak. Zentroak Ondarroako adingabeen zentroarekin ere partekatu izan ditu jarduerak, joan den Gabonetan, esate baterako.

Baina jarduera asko zentrotik kanpo gertatzen dira. Multzo horretan sartzen dira Debako txangoa, herrian zehar egiten diren ibilaldiak edo Artibai egoitzako parkeko topaketak. Eszenatokiz aldatu eta inguruko beste espazioekin harremanetan jarraitzeko aukera ematen die. «Zein gauza xumea den buelta bat ematera ateratzea edo beste pertsona batzuekin une bat partekatzea, eta, ostera, zelako balio handia daukaten ekintza horiek», dio zentroko koordinatzaileak.

Datozen hilabeteei begira, gainera, ideia hori bera jarraitzen duten proposamen berriak daude aurreikusita: ibilaldiak herrian zehar, bere historia hobeto ezagutzeko; bisita kulturalak Zubi Zaharreko ikasleekin batera horma-irudiak ezagutzeko edo herriko eragileekin kolaborazioak, dela institutuarekin, dela Udaleko Berdintasun sailarekin.

«Zentroa espazio bizia izan dadin saiatzen gara, alegia, kanpoan gertatzen denarekin konektatuta egotea. Kontua ez da bakarrik hona etortzea, baizik eta Ondarroa bizitzen jarraitzea», laburbildu du Iriondok. Eta hori, egunerokotasunean, oso gauza erraza da: errutinari, harremanei eta une txikiei eutsita lortzen da. «Azken batean, horren bidez pertsona bakoitza bere komunitatearen parte dela sentitzen du»

Pintxo Bidea: ostalaritzari bultzada txiki bat

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-04-17 09:00:12

Bide bera jarraitzeko asmoarekin antolatu dute Pintxo Bidea aurten ere, pintxoak dastatzeko, tabernarien lana bultzatzeko eta gastronomiaren bitartez jendea herrira erakartzeko. Markina-Xemein bizirik mantentzen duten ostalarientzat erakusleiho entzutetsu bihurtu da Pintxo Bidea. Hamalau taberna dira aurten pintxoz pintxo aritzeko bidea eraiki dutenak

Apirilaren 23an hasi eta 26ra arte egongo da pintxoak dastatzeko aukera. Lau egun horietan, Markina-Xemeinen, Etxebarrian eta Ziortza-Bolibarren egongo da pintxoen eskaintza, 12:30etik 14:30era eta 18:30etik 21:30era. Pintxo bakoitzak 2 euroko kostua izango du, eta tabernek izango dute mokadu bakoitzaren alergenoak adierazteko ardura.

Fantasia, Baserriko Mokadua, Urxenpintx, Lur Kurruskaria edo Itsas Eztanda bezalako izenek ondo ordezkartzen dute pintxoek eskaintzeko daukaten guztia. Markina-Xemeingo Ilunpe, Irurok, iruzubi, Kindal, Melo’s, Mendibil, Mugarri, Vega, Noa, Sakris, Toldope eta Naroki tabernak izan dira saretzeko pausoa eman dutenak. Etxebarriko Antsotegi jatetxeko sukaldariek ere, iazko txapelketako garaipena errepikatzea dute helburu, eta aurten ere erakustaldia egiteko asmoekin datoz. Azkenik, Ziortza-Bolibarren ere egingo dute geldialdia pintxo zaleek, bidea egiten lagunduko baitu aurten Arkupe tabernak.

Dastaketa egin ondoren, gehien gustatu zaien pintxoaren aldeko botoa emango dute bezeroek. Tabernetan bertan aukituko dute botoa emateko Pintxo Bidearen orria. Tabernari bakoitzak bere zigilua jarriko du bezeroaren orrian, bertako pintxoa dastatu duenaren adierazle. Bezeroak, orri horretan bertan, bere datuak eta pintxo onenaren izena jartzeko aukera izango du. Botoa emateko, Hemen Be Bai elkartearen lokaleko postontzian sartu beharko du, Artibai kaleko 4. zenbakian.

Antsotegi jatetxeko SantaKroke Festa izan zen iazko irabazlea.Antsotegi Jatetxea

Aurrerapauso nabarmenak ematen ari da ekimena urtez urte, eta maila gero eta altuagoa ari da izaten. Horregatik, beste herri batzuetatik gero eta jede gehiago antzeman izan da azken aldietan, eta aurten ere, bide horietatik hobetzen jarraitzeko asmoa du Hemen Be Baik. Berritzailetik badu kanpainak, baita tradiziotik ere. Bertako produktuak erabiltzeak balio gehigarri bat ematen die pintxoei, eta bezero zein ostalariek hurbiltasun horren alde egiten dute.

Esker bereziak eman nahi izan dizkie Hemen Be Bai elkarteak elkarlanean aritu diren Markina-Xemeingo Udalari eta Etxebarriko Udalari. Hala, aintzat hartu dituzte Euskitze Likor Ardoak, Olasagasti Kontserbak, Ateun eta Guenaga harategiak, Onkaia arraindegia, Uronza, Mari eta Hipolita janari dendak, Larruz Gaztak, Xuri Burdindegia, Itziar optika, Tate gozotegia eta Ulemotx ileapaindegia, eskainitako laguntzagatik.

Sari banaketa. Joan diren urteetako ereduari jarraiki, lau izango dira banatuko dituzten sariak. Herriak emandakoa herriari bueltatzea helburu, merkataritza elkarteko establezimenduetan gastatzeko txekeak izango dira sariak.

Pintxo onenaren bi sari banatuko dira; lehena, 200 eurokoa, hainbat gastronomia sari jaso dituzten sukaldariek osatutako epaimahai profesional batek erabakiko du. Eguenean, apirilaren 23an, arituko dira Markina-Xemeingo bazter eta tabernak ezagutzen, eta sukaldariek euren pintxoa nola sortu duten entzuten. Bigarren saria herritarren esku utzi du markatari elkarteak: herritarren euren irizpide pertsonalen eta gustuen arabera emango dute botoa, eta horren arabera erabakiko da 100 euroko sariaren irabazlea.

Ostalari eta merkataritza elkarteak euren esker ona erakutsi nahi die bezeroei, horregatik, herritarrak ere saridun suertatu daitezke. Baina, nola funtzionatzen du honek? Bi zozketa abiaraziko dituzte antolatzaileek; lehenengoa, pintxo guztiak probatu eta zigilu guztiak batu dituztenen artean; bigarrena, pintxo onena asmatzen dutenen artean, gainerakoak probatu ez badituzte ere. Sariak eta zozketetako irabazleak maiatzaren 1erako argitaratuko dituzte.

Beka bat, bidaia bat eta amets bat: Lore Urkiza, Ingalaterratik AEBetara

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-04-14 10:06:56

Lore Urkizak 14 urte dauzka, eta jada gazte askok amesten duten pausoa eman du: atzerrira joatea, ingelesa ikasteko eta pertsonalki hazteko. Bere istorioa uda honetan hasi zen, Ingalaterrara hiru astez joan zenean, Cikamintza bekari esker. Orain, lehen esperientzia hori abiapuntu bihurtu da, erronka handiago baterako: Ameriketako Estatu Batuetan ikasturte oso bat egitea.

“Lehen aldia zen bakarrik kanpora joaten nintzela”, azaldu du Urkizak. Hasieran beldur pixka bat izan zuen — “ez nekien lagunik egingo nuen edo nolakoa izango zen beste herrialde batean egotea” —, baina sentsazio hori berehala desagertu zen. Lehen egunetik hasi zen jendea ezagutzen, lagunak egiten eta esperientziaz gozatzen.

Ingalaterran egon zen bitartean, familia anfitrioi batekin bizi izan zen; bere kasuan, emakume batekin. Egunerokoa klaseek eta ekintzek markatzen zuten: goizean ingelesa ikasi eta arratsaldeetan hainbat jarduera egin, hala nola, txangoak, hondartzara joan, barbakoak edo karaokea. “Egun oso beteak ziren, goizetik gauera arte, eta dena ingelesez”, gogoratu du.

Hizkuntzaren aldetik, murgiltzea erabatekoa izan zen. Hasieran ulertzea gehiago kostatzen zitzaion hitz egitea baino, baina pixkanaka konfiantza hartu zuen. “Erritmoa hartzen duzu, eta harritu egiten zara, zeure burua komunikatzeko gai zarela ikusita”. Hiru astetan, aldaketa nabarmena sumatu zuen: segurtasun handiagoa, soltura eta ausardia.

Esperientziak, gainera, beste kultura bat ezagutzeko aukera eman zion. Ordutegiak, ohiturak eta eguneroko bizimodua ezberdinak ziren, baina azkenean moldatzea lortu zuen. “Hasieran arraroa egiten da, baina, gero, ohitu egiten zara”.

Lehenengo bidaia horrek eragin handia izan du beregan. Itzuli zenean, eta inguruko esperientziek ere bultzatuta, urrats handiago bat ematea erabaki zuen: atzerrian ikasturte oso bat egiteko beka eskatzea. Hurrengo helmuga Ameriketako Estatu Batuak izango dira, non DBH 4. maila egingo duen.

“Aukera badaukazu, aprobetxatu egin behar da”, zuzendu zaie zalantzan dauden gazteei. Berarentzat, gakoa ausartzea da: “Behin egiten duzu, eta gero gehiago errepikatzeko gogoa sartzen zaizu”.

Orain, ilusioz eta urduritasunez prestatzen ari da hurrengo abenturarako. Oraingoan erronka handiagoa da, baina baita aukerak ere. Urkizak argi dauka: kanpora joatea ez da soilik hizkuntza bat ikastea, bizitzen ikastea baizik.

Cikamintza bekak zabalik, gazteek atzerrian ikasteko aukera

Cikamintza heziketarako beken 2026ko deialdia martxan dago, eta atzerrian hizkuntzak ikasi nahi dituzten gazteei zuzenduta dago.

Bekek aukera ematen dute ingelesa, frantsesa edo alemana ikasteko, eta helburua da gazteei kanpora joateko bidea erraztea eta nazioarteko esperientzia sustatzea.

Programa honen bidez, onuradunek gehienez 1.500 euroko diru laguntza jaso dezakete pertsonako. Hala ere, eskaera kopurua beka kopurua baino handiagoa bada, esleipena zozketa bidez erabakiko da.

Bekara aurkezteko hainbat baldintza bete behar dira. Alde batetik, eskatzaileak Lea-Artibaiko edo Cikautxo Koop Elkarteko langileen seme-alabak izan behar dira. Gainera, 2008tik 2012ra bitartean jaiotako gazteak izan behar dute, eta euskararen ezagutza ere eskatzen da.

Eskabideak aurkezteko epea apirilaren 30ean amaituko da. Dokumentazioa cikamintza@cikautxo.com postara bidali behar da, eta hainbat agiri aurkeztu behar dira: NA, Lea-Artibain gutxienez hiru urtez erroldatuta egon dela egiaztatzen duen agiria, euskararen ezagutza ziurtagiria, gurasoen banku kontuaren zenbakia eta titulartasun agiria, besteak beste.

Bekaren ordainketa bi zatitan egingo da: %75 justifikazioa jasotzean [matrikula, bidaia eta antzeko gastuak egiaztatuta], eta gainerako %25 egonaldia amaitu dela egiaztatzen duen agiria aurkeztu ondoren.

Bestalde, deialdiak baldintza batzuk ere ezartzen ditu. Cikamintza beka ez da beste beka batzuekin bateragarria izango, eta Cikautxo Koop Elkarteak izango du azken erabakia bekaren esleipenari eta zenbatekoari buruz.

Argazki lehiaketa

Gainera, parte hartzaileei gonbidapena egiten zaie euren esperientzia partekatzeko. Horretarako, argazkiak bidali ahal izango dituzte helbide berera, eta onenak 200 euroko saria jasoko du.

Azken batean, Cikamintza bekek aukera paregabea eskaintzen dute gazteentzat hizkuntzak ikasteko ez ezik, mundua ezagutzeko, beste kultura batzuk bertatik bertara bizitzeko eta etorkizunerako baliagarriak izango diren gaitasun pertsonal zein akademikoak garatzeko. Esperientzia honek, gainera, gazteen autonomia, konfiantza eta ikuspegi zabala indartzen laguntzen du, geroz eta globalagoa den mundu batean ezinbesteko tresnak bihurtuz.

Diasporako ahotsak, oroimen kolektiborako

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-03-20 12:11:48

Euskal Herritik mundu zabalera joandako euskaldunek osatzen dute euskal diaspora, hainbat arrazoi direla eta migratu behar izan dutenek. Euskal komunitatea munduan barreiatuta dago, baina, hemengoen bizipenez harago, kanpokoenenak ere ezagutzeko, euskal diasporako euskaldunen testigantzak batu ditu Euskal Diasporaren Ahotsak egitasmoak: Diasporako Ahotsak webgunea sortu dute. Izan ere, euskalduntasuna bizitzeko hainbat modu daude, Euskal Herrian zein munduan, euskalduna ez baita bakarrik Euskal Herrian bizi, eta hemendik urrun dauden horiengan jarri dute arreta oraingoan.

Euskal Herriko ahozko oroimena bildu eta babesteko egitasmo sozial eta kultural gisa jaio zen 2000. urtean Ahotsak proiektua. Eta apurka-apurka zabaltzen joan da: elkarrizketak egiten, landuz, eta artxibategia bizirik mantentzen segitzen dute, euskara zein herri historia bultzatzen jarritzeko asmoz. Orain, baina, Euskal Diasporaren Ahotsak egitasmoarekin, bi proiektuek “euskararen biziraupena, hizkuntza aniztasuna eta diasporaren memoria zaintzeko” konpromisoa hartu dute, Euskal Herriko historiaren eta nortasunaren “ezinbesteko osagaiak” direlako. Izan ere, Ahotsak egitasmoan bi hamarkada baino gehiago daramatzate Euskal Herriko ahozko ondarea eta euskalkiak batu, zaindu eta zabaltzen, eta, orain, Badihardugu Euskara Elkarteak beste urrats bat gehiago egin du, Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean. Izan ere, ahozko ondarea jasotzean, oroimen historikoa, bizitza ikuskerak eta euskal kosmogonia jasotzen dira.

Belaunaldiz belaunaldi diaspora osatu duten euskaldunen testigantzak batzea da egitasmoaren helburu nagusia, euskal herritarren oroimen kolektiboa sendotzeko. Zehatz-mehatz, haien bizipenak, euskararekin daukaten harremana eta Euskal Herriarekin daukaten lotura izan dira gai nagusiak, baita, migrazioak, euskararen transmisioak eta nortasun hibridoen eraikuntzak baldintzatutako bizitza historiak ere.

Euskal diaspora oso zabala denez, euskaldunengan jarri dute fokua, euskal hiztunengan: “Euskal nortasunari eusteko euskara aukeratu dutenengan jarri dugu fokua”. Hori horrela, hizkuntza herri nortasunaren erdigunean jarrita, hainbat belaunalditako euskaldunak elkarrizketatu dituzte: adinekoez gainera, baita hurrengo belaunaldiak ere, diasporan jaio eta euskara ikasi dutenak. “Batetik, bizitza historiak jasotzen ditugu, euskal familia askoren esperientziak, eta, bestetik, diasporako errealitateak: diasporan euskalduna izatea nolakoa den, zer harreman daukaten euskararekin eta Euskal Herriarekin. Horrez gain, zer ikuspegi daukaten migrazioez, integrazioaz, bizikidetzaz eta hizkuntza zein kultura aniztasunaz ere jaso dugu”.

Euskal Herrian hasi ziren elkarrizketekin, euskal diasporan bizi izan direnak eta bisitan datozenak elkarrizketatzen. Hala ere, landa lan handiena Ameriketako Estatu Batuetan egin dute: 100 grabazio ordu baino gehiago bildu dituzte, euskal diasporako 106 pertsonen testigantzak eta bizitza ibilbideak. Idoia Etxebarria eta Itziar Sapsoothan Badihardugu elkarteko kideek egin dute lan hori, hilabete eta erdiz, AEBko bost estatutan: Idahon (31), Oregonen (1), Utahn (6), Nevadan (29) eta Kalifornian (39). Guztira, 37 emakume eta 69 gizonezko elkarrizketatu dituzte, eta, esan dutenez, bildutako ikus-entzunezko materiala “oso baliotsua” da: “Jaioterritik urrun dauden testuinguruetan euskarari zelan eutsi dioten eta euskara nola transmititu den ezagutzeko material baliotsua da hau”.

Materiala biltzeaz gain, webgune berri batean argitaratuko dute guztia: dagoeneko, proiektuko lehenengo edukiak kontsultatu daitezke, tartean, elkarrizketatuen biografiak eta bilketa lanaren oinarrizko datuak. Hala, euskal diasporaren parte direnen eta webgune horretan daudenen artean, Lea-Artibai, Mutriku eta Busturialdeko hainbat bizilagun ezagutu daitezke: bertokoak diren baina AEBtara emigratu zuten 41 pertsonaren testigantzak ageri dira; Busturialdeko 20 bizilagunenak eta Lea-Artibai zein Mutrikuko 21enak.

Ondarea, herriaren esku.
Aurten, 50 grabazio ordu lantzea aurreikusi dute elkarteko kideek, eta elkarrizketatutako pertsona askoren bideo pasarteak sarean ikusgai ipiniko dituztela jakinarazi dute. Horrenbestez, webgunearen bidez, Ahotsak egitasmoan horren oinarrizkoak diren hedapen lana eta lan pedagogikoa ahalbidetuko dituzte, “ondare hori guzta herritarren, ikertzaileen eta belaunaldi berrien esku ipiniz”.

Badiharduguko kideek esan dute AEBra egindako bidaia “maratoi baten parekoa” izan dela: “Nekagarria, baina esperientzia oso ederra”. Euskal komunitatea bertatik bertara ezagutzeko aukera izan dute, eta “erabat aberasgarria” izan da.

Beste alde batetik, Kanpoan den Euskal Komunitatearentzako zuzendari Ziortza Olanok euskal diasporako ahotsak bertara ekartzearen garrantzia azpimarratu du, euskara diasporan bizirik mantendu delako. Gainera, hizkuntzak komunitatearen “kohesioa eta kultur transmisioa posible” egiten dituela gehitu du, euskal ohiturak eta mundu ikuskera bizirik mantenduz: “Egokitzapen prozesua da; nortasuna garatu egiten da eta testuinguru berrietan integratu, desagertu gabe. AEBn euskara ez da ikur estatikoa, bizirik mantendu duten ondare bizia baizik”.

Lea-Artibai eta Mutrikuko elkarrizketatuak:

Andres Lejardi Ibaibarriaga: Ziortza-Bolibar – Idaho.
Carlos Onaindia Laka: Amoroto – Australia.
Cirila Armaolea Leniz: Ispaster – Nevada.
Fernando Lejardi Olabe: Ziortza-Bolibar – Florida.
Gregorio Larrañaga Mandiola: Markina-Xemein – Nevada.
Iñaki Zabala Madarieta: Ispaster – Idaho.
Javier Arrieta Arriaga: Ziortza-Bolibar – Idaho.
Javier Gerrikabeitia Meabebasterretxea: Ziortza-Bolibar – Utah.
Javier Urkiola Bilbao: Munitibar – Idaho.
Jazirito Basterretxea Zuberogoitia: Munitibar – Idaho.
Jose Goitiandia Uriarte: Aulesti – Idaho.
Jose Antonio Luzar Landeta: Aulesti – Idaho.
Jose Luis Altuna Kalzakorta: Mutriku – Florida.
Jose Mari Plaza Agirre: Mendexa – Idaho.
Jose Martin Elexpuru Larrinaga: Aulesti – Idaho.
Juan Mari Bengoa Unanue: Markina-Xemein – Florida.
Mari Carmen Zabala Burundarena: Berriatua – Idaho.
Maria Dolores Etxebarria Aranburu: Aulesti – Idaho.
Pedro Mari Zelaia Totorikaguena: Markina-Xemein – Idaho.
Petra Plaza Agirre: Mendexa – Idaho.
Sergio Gabikagojeaskoa Jaio: Markina-Xemein – Idaho.

"Ebakuntza agresiboen alternatiba seguru eta eraginkorra eskaintzen dugu"

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-02-20 09:00:05

Begi-kolpez ikusten dira barize edo zangoetako azaleko zainen dilatazio iraunkorrak, baina askorentzat ezezaguna izango da pairatzen dituztenen bizi kalitatea “nabarmen murriztu” dezaketela. Arazo horri irtenbide eta tratamendu ahalik seguruenak, azkarrenak eta pertsonalizatuenak eskaintzeko helburuagaz jaio zen VARITEK, duela 15 urte baino gehiago. Geroztik, 3.500 barizetik gora kendu dituzte; izan ere, mota guztietakoak artatzeko prestatutako profesionalak dituzte Bilbo, Donostia, Gasteiz eta Sevillako egoitzetan.

Zergatik sortzen dira barizeak? Osasunean eta egunerokotasunean zer eragin dute, itxura fisikoaz harago?
Barizeak zainetako balbulen funtzionamendu okerraren ondorioz sortzen dira. Balbula horiek odola bihotzera itzultzea errazten dute, baina huts egiten dutenean, odola metatu eta zainak dilatatzen dira. Itxura estetikoaz gain, mina, astuntasuna, hantura, azkura, gaueko karranpak eta, kasu aurreratuetan, azaleko lesioak edo ultzerak eragin ditzakete, bizi-kalitatea nabarmen murriztuz.

Urte luzez ebakuntza klasikoa izan da barizeak kentzeko aukera bakarra. Nolakoak ziren ebakuntza horiek? Zein da Varitek-ek eskaintzen duen teknika alternatiboa?
Ebakuntza klasikoan, zaina kentzen zen (stripping), anestesia orokorra edo espinala erabiliz, ebaki handiekin eta errekuperazio luzearekin. Varitek-ek, ordea, teknika endobaskular eta ez inbaditzaileak erabiltzen ditu, normalean Venaseal, irrati-frekuentzia edo mikroeskleroterapia bezalako metodoekin, ebakirik ia egin gabe.

Teknologia ez inbaditzailea eskaintzen duzue. Zertan datza? Zein dira abantailak?
Teknika hauek zainaren barrutik egiten dira kateter edo mikroorratzen bidez. Ez da ospitaleratzerik behar, tratamendua anbulatorioa da, eta pazientea egun berean etxera joan daiteke. Abantailak dira min gutxiago, anestesia lokala, orbainik ia ez, arrisku txikiagoa eta errekuperazio azkarra.

Iñaki Prieto, Varitek-eko medikua

Barize mota ezberdinak artatzen al dituzue? Denak ezabatu daitezke?
Bai, barize mota desberdinak tratatzen dira: barize handiak, adar-barizeak, armiarma-barizeak… Hala ere, kasu bakoitza banaka aztertu behar da, eta ez da beti posible izaten denak guztiz ezabatzea, baina bai sintomak eta itxura nabarmen hobetzea.

Tratamendua edozein pertsonarekin bateragarria al da? Ze baldintza bete behar ditu pazienteak?
Oro har, pertsona gehienentzat egokia da, baina beharrezkoa da aurretiko balorazio medikoa egitea. Ez da gomendagarria infekzio aktiboak, koagulazio-arazo larriak edo haurdunaldi aurreratua duten pertsonentzat, adibidez.

Nolakoa da paziente baten prozesua, lehenengoz klinikara hurbiltzen denetik, barizeak kendu eta alta jasotzera arte?
Lehenik, balorazio klinikoa eta ekografia dopplerra egiten dira. Ondoren, tratamendu pertsonalizatua proposatzen da. Saioa edo saioak egin ondoren, pazienteak berehala jarrai dezake eguneroko bizitzarekin, jarraipen-bisita labur batzuekin.

Zeintzuk dira Varitek-en eskaintzaren edo metodologiaren ardatz edo ezaugarri nagusiak?
Ardatz nagusiak ondorengoak dira: pertsonalizazioa, teknika ez inbaditzaileak, teknologia aurreratua, segurtasuna, emaitza funtzional eta estetiko onak eta pazientearen erosotasuna.

Barizeak kenduta, berriro agertzen al dira? Ze berme eskaintzen duzue?
Tratatutako zainak normalean ez dira berriro agertzen, baina joera genetikoa dagoenez, beste barize batzuk sor daitezke denborarekin. Horregatik, jarraipena eta prebentzioa garrantzitsuak dira. Varitek-ek emaitzen jarraipena eta aholkularitza eskaintzen ditu.

Ze behar konkreturi erantzunez jaio zen Varitek?
Varitek barizeen tratamendu modernoen beharrari erantzuteko sortu zen, ebakuntza agresiboen alternatiba seguruago eta eraginkorrago bat eskaintzeko, medikuntza modernoaren bilakaerarekin bat eginez.

“Pazienteek gehien nabarmentzen dutena erraztasuna, minik eza eta emaitzen azkartasuna eta kalitatea izaten da”

Ze diziplinatako medikuek osatzen duzue?
Taldea diziplina anitzekoa da: erradiologia diagnostiko eta interbentzionistan espezialistak eta oro har, barizeen tratamendu ez inbaditzaileetan trebatutako osasun-profesionalak. Esperientzia handiko medikuak, azken finean.

Zergatik gomendatuko zenuke Varitek metodoa?
Zientzian oinarrituta dagoelako, eraginkorra delako, segurua, min gutxikoa eta pazientearen bizi-kalitatea azkar hobetzen duelako, ia pazientearen eguneroko bizitza eten gabe.

Mediku gisa, nola deskribatuko zenuke teknika berrien agerpenak suposatzen duen aurrerapausoa?
Aurrerapen handia da, pazientea erdigunean jartzen duelako: tratamendu seguruagoak, azkarragoak eta pertsonalizatuagoak eskaintzen dira, arriskuak murriztuz eta emaitzak hobetuz.

Zein izaten da pazienteen erantzuna edo gehien nabarmentzen dutena?
Urte hauetan milaka paziente artatu ditugu, eta gehien nabarmentzen dituztenak tratamenduaren erraztasuna, minik eza edo oso txikia eta emaitzen azkartasuna eta kalitatea izaten dira. Askok tratamendua bukatutakoan esandako esaldia hauxe litzateke: “Jakin izan banu hain eramangarria izango zela, lehenago egingo nuke, dudarik gabe”.

Komunitate oso bat norabide berdinean lasterka

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-01-30 10:22:31

Beste zenbait balioren artean, badira bi Zubi Zahar Herri Ikastolan eskutik doazenak: aniztasuna eta inklusioa. Aniztasuna, ikasleen arteko ezberdintasun guztiak aitortu, baloratu eta errespetatzean datza, eta, nola ez, horretarako, “behar-beharrezkoa” da hezkuntza inklusiboa oinarrian izatea. Izan ere, Zubi Zahar Herri Ikastolan aniztasuna aberastasun iturri gisa ulertzen dute; bide horretatik, beharrezko doikuntza, laguntzak eta baliabideak eskaintzen dizkiote ikasleari, guztiek potentzial osoa garatzeko aukera berdinak izan ditzaten.

Ikuspegi hori teoriatik praktikara eramateko adibide esanguratsua izan da Ondarroan urtero antolatzen den Egia-Iriondo memorialean egindako proiektua. Diziplinarteko lan honetan, hezkuntza fisikoa, matematika, hizkuntza eta IKT bezalako arloak uztartu ditu Zubi Zahar Ikastolako ikasle den Unai Lizarzaburu Aransolok, helburu argi batekin: ikasle baten parte hartzea bermatzea, komunitate osoaren laguntzarekin.

Proiektuaren nondik norakoak. Proiektua garatzeko orduan, ikasleak pauso ezberdinak eraman ditu aurrera. Lehenengo urratsa proiektua irakasleei aurkeztea izan zen, eta, ondoren, leloa aukeratzeko prozesuari ekin zion. Gero, galdetegi baten bidez, irakasleen parte hartzea baieztatu zuen, eta, jarraian, gurpildun aulkiak kudeatu zituen, besteak beste, eskaera egin, frogatu eta gordetzeko lekua bilatu. Horrekin batera, Egia-Iriondo Memorialeko ibilbidea ere aztertu zuen. Gainera, ikasleak kamiseten diseinua egin eta komunitateari eskaini zion, egunean bertan soinean eramateko. Horrez gain, Lizarzaburuk Oihane Saizar Burgoa ikasle ohia gonbidatu zuen, lasterketa elkarrekin egiteko proposamena luzatuz. Hala, biak izan ziren abenduaren 13an protagonista, eta txalo zaparrada artean sartu ziren Ondarroako Alde Zaharrean kokatuta zegoen helmugara.

Proiektuaren amaierako fasea memoriala bera eta ondorengo asteak izan ziren. Izan ere, lasterketa egunean grabaketak egin zituen aulkitik, eta hurrengo egunetan grabazioekin bideo bat sortu zuen.

Txapela jarri zieten Unai Lizarzaburu eta OIhane Saizarri.Zubi Zahar Herri Ikastola.

Helmuga berdina. Oinez edo gurpilez, bideari eutsi, ez etsi! lelopean hartu zuten Berriatutik Ondarroara arteko errepidea Zubi Zahar Herri Ikastolako ikasle, irakasle, ikasle ohi, familia eta lagunek, kamiseta gorria soinean jarriz eta bi gurpildun aulkiei bultza eginez. Esperientzia hark argi erakutsi zuen inklusioa ez dela “bakarkako” ahalegina, komunitate oso batean konpromisoan oinarritutako bidea baizik: erritmo ezberdinetan, baina helmuga bera helburu izanik.

Izan ere, hezkuntza inklusiboa izateko orduan, Zubi Zahar Herri Ikastolarentzat garrantzitsua da ikas-komunitate osoa hezkuntza proiektuaren erdigunean kokatzea, komunitate osoaren konpromisoan eta lankidetzan oinarrituz. Horrez gain, ikastolarentzat «garrantzi handia» dauka inguruko erakunde zein zerbitzu publikoekin daukan lankidetza sareak, eta, proiektua aurrera eramateko, lasterketako antolakuntzako kideen laguntza azpimarratu nahi izan dute, bidea errazteko orduan eskua luzatzeagatik.

Hitzetik ekintzara. Beraz, balioak hitzekin baino ekintzekin erakusten direnez, Lizarzaburuk eta Saizarrek zabaldutako bide berdinetik jarraituko du Zubi Zahar Herri Ikastolak, komunitate oso bat norabide berdinean lasterka jarriz.

‘Oinez edo gurpilez, bideari eutsi, ez etsi!’ lelopean egin zuten korrika.Zubi Zahar Herri Ikastola.

Ikusmen osasuntsuaren alde

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2025-12-08 15:03:22

Mundua argiago ikusteko leiho berri bat sortu da Markina-Xemeinen. Urtebete eskas igaro da Itziar Azpeitia Urdanpileta markina-xemeindarra proiektu berri batekin amesten hasi zenetik, eta orain, Ainhoa Torrontegi Sanz alboan duela, Itziar Optika eta Optometria zentroa errealitate bihurtu dute. Optika soil bat izatetik haratago, ikusmenaren zaintzan espezializatutako zentroa da.

Urrian zabaldu zituzten ateak, eta ordutik lanean dihardute ikusmenaren funtzioaren balorazio sakona eta arreta espezializatua eskainiz. Izan ere, begien funtzio bisual guztien egoera aztertzen dute Azpeitiak eta Torrontegik, eta besteren artean, ikusmen terapia eta begi lehorrean bereizten dira: “Pertsona batek ondo ikusi dezake, baina baliteke begiaren funtzio guztiak ondo ez edukitzea, esaterako, begien arteko koordinazioa eta begiaren mugimendua. Hori landu egin daiteke zenbait ariketa eginez”. Era berean, begi alferra, estrabismo kasuak, enfokatzeko zailtasunak nahiz beste hamaika arazo tratatzen dituzte, eta tailer zerbitzua ere badute.

Ume, gazte, heldu nahi nagusien optometria lantzen dute Itziar Optikan, eta ikusmenaren osasunari beharrezko garrantzia emateko deia egin dute: “Optikak komertzioak baino ez direla uste dugu askotan, eta osasun zentroak direla ahazten dugu. Askok, gainera, ondo ikusten dutenez, ez dute azterketarik egiten, eta ondo ikusteak ez du bermatzen ikusmena ondo edukitzea. Guk, ikusmenarekin edo begiarekin zerikusia duen edozein azterketa egin dezakegu, eta beharrezkoa bada, beste espezialista batengana bideratzen dugu”.

Hitzordurik gabe ere artatzen duten arren, pertsona bakoitzaren kasua hurbiletik aztertu eta arreta pertsonalizatua emateko asmoz, telefonoz (654 97 09 35), itziaroptika.eus webgunean nahiz emailez itziaropt@gmail.com hitzordua hartzeko aukera eskaintzen dute. Bertaratu nahi izanez gero, ostera, astelehenetik barikura 09:30etik 13:30era eta 16:00etatik 19:30era daude martxan (martitzenetan 10:00etatik aurrera), eta zapatuetan, 10:00etatik 13:00etara, Markina-Xemeingo Erdiko Kaleko 15. zenbakian.

Txakurren eta familien lasaitasuna, Lasai Lekun

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2025-07-04 10:31:34

Bada leku bat Lekeitio inguruan, bertara heltzen den edonori lasaitasuna barruraino sartzen zaiona. Mendiz inguratuta, itsasoa begi bistan eta hiri nahiz herrietako abiaduratik aldenduta, Ispasterko Artika auzoan dago Lasai Leku. Pertsonentzako izan zitekeen arren, Maite Arkotxa Roblesek txakurrentzako erresidentzia eta eguneko zaintza zerbitzua sortu ditu, “txakurrei ahal den eta bizitzarik onena” eman ahal izateko.

Helburu argi batekin jaio zen Lasai Leku: “Hasieratik, nire helburua txakurrei espazio lasai bat ematea izan da. Txakurrak behar du txakurra izan. Estresatuta bizi gara gu, eta txakurrak ere bai azkenean. Beraz, txakurra hona ekarri, eta lasaitasuna eman nahi diet, gero etxera itzultzerakoan, lasai joan daitezen, bai txakurra, bai familia. Ordu batzuez txakurra hona ekartzea gauza handia da eurentzat”.

Hala, besteren artean, askatasuna, jolasak, mendi irteerak eta gainontzeko txakurrekin elkarbizitzea eskaintzen ditu Arkotxak Lasai Lekun. Erresidentzia, esaterako, urte guztian dago martxan, eta bezeroak beharrizana duen beste denbora utzi ahal da txakurra bertan. Eguneko zaintza zerbitzuari dagokionez, udaldian, Aste Santuetan eta antzeko beste opor egunetan izan ezik, gainontzeko urteko egun guztietan dago martxan. Azken hori, txakurren jabearen beharrizanen araberako zerbitzua da, eta besteren artean, laneko orduetan utzi eta lana amaitu ostean jaso ahalko da txakurra; haurtzaindegi baten funtzioa edukiko du, baina txakurrekin.

Gertuko tratua. Gaur gaurkoz hamar txakurrentzako tokia dago Lasai Lekun. Horrek tratu pertsonalizatua emateko aukera emango dio Arkotxari: “Txakurrentzako hamar toki ditut, eta txakurrek lo egiteko tokiei ateak ipini dizkiedan arren, ahal dudanetan ez ditut erabilikiko. Hamar txakurrentzako tokia edukitzeak tratu askoz ere pertsonalizatuagoa ematea ahalbidetzen dit”.

Izan ere, txakurren ongizatea dago erdigunean: “Helburua da txakurra ahal den eta lasaien egotea hemen, eta estresa kentzea”. Eta, lasaitasuna ez ezik, txakurrek beharrezkoa duten estimulua ere emango die Arkotxak: “Jolasak egitea, ibilaldiak, txakur gehiago ezagutu eta eurekin elkarbizitzea… hainbat onura ditu. Txakurrak guztiz humanizatzen ari gara, eta horren barruan, ahal den neurrian, txakurrak aske izateko halako aukera bat edukitzea sekulako aukera da”.

Eguneko ordu batzuk, egun guztia, nahiz hainbat egunetako zerbitzua eskaintzen ditu Arkotxak: “Lana egin behar dutenek txakurra etxean bakarrik utzi beharrean, ekarri dezakete hona ordu batzuez; asmo horrekin sortu dugu eguneko zaintza zerbitzua. Erresidentzian, ostera, utzi dezakezu txakurra hilabete edo gehiago ere. Bezeroen beharrizanetara moldatzen naiz, txakurra ahalik eta ondoen egon dadin”.

Bide luzea. Ilusioz betetako bidea egin du Arkotxak Lasai Leku sortzeko, baina proiektuaren sorrera ez zen horren erraza izan: “Lekeition lan egiten nuen enpresa ixtear zegoela jakin nuenean, nire bizitzarekin zer egin nahi nuen pentsatzen hasi nintzen. Eta hala, enpresa utzi, etxea saldu eta hau zabaltzea erabaki nuen. Nire bi alabek eta nik bizitza berri bati ekin genion”.

Pentsatu eta egin. Txakurren inguruko heziketa eta jokabide aldaketa ikasketak egin zituen Arkotxak. Erabakia hartu, ikasketak egin eta ordutik egindako bideak bi urte iraun dituen arren, Lasai Leku martxan ipini du Arkotxak: “Hiru urte inguru dira proiektuarekin pentsatzen hasi nintzela, eta heltzear dago horrenbeste lan egin dugun proiektua zabaltzeko eguna. Txakurrei dedikazio osoa eskaintzeko gogo handiarekin nago”.

Egun hori heldu da jada; izan ere, udaldiagaz batera, martxan dago Lasai Leku. Ezin ahaztu baina, bidean lagun izandako denak: “Dena guk egin dugu. Familian egin dugu etxea, nire neba biak egon dira lanean, nire alabaren aita ere bai, eta jende asko eduki dut honetan sartuta; jende ona tokatu zait inguruan. Auzokoek ere asko lagundu didate, eta sekulako giro ona daukat eurekin. Hau nire ametsa izan da, baina familiaren eta ingurukoen babesik gabe ezinezkoa izango litzateke”.

Hala, Arkotxagaz kontaktatu nahi dutenek, Ispasterreko Artika auzoan dago Lasai Leku, 1B helbidean. Era berean, 688 77 78 10 telefonora deituz, @lasai_leku_txakur_zaintza Instagram kontuaren bitartez nahiz maitearkotxa8@gmail.com helbide elektronikora idatziz heldu daiteke Arkotxarengana.

Gorputzak gidatu, presentziak eutsi eta loturek eraldatu

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2025-06-19 09:55:54

Lea-Artibai eskualdearen bihotzean, Aulestik hamar urte daramatza gizakiaren hazkunde pertsonala zein profesionala lantzen dituen prestakuntza eta eraldaketa zentroa den Lea Espazioaren etxea izaten. Elisa Tobalina eta Mikel Meaberen gidaritzapean, zentro honek Gestalt ikuspegia daukan Kraniosakral Biodinamika terapia, musika terapia, terapia sistemikoa eta gorputz lana bezalako jardunak uztartzen ditu. Lea Espazioaren proposamena argia da: entzute sakonaren, presentziaren, sormen esplorazioaren eta loturen bidezko konexioaren bitartez sendatzea.

Proiektu organiko gisa sortu zen Lea Espazioa, pertsonen eraldaketa eta prestakuntzetan laguntzeko bokazioarekin; entzutea, errespetua eta presentzia oinarri izanda. «Proiektu hau nola sortu zen galdetzen didatenean, normalean, guk ez genuela sortu esaten dut, hazten lagundu geniola baizik. Izaki bizidun bat balitz bezala, bere erritmo eta prozesuekin. Horrela izan da Lea Espazioa: bizitzarekin batera zabaltzen joan den espazio bat», azaldu du Tobalina zentroko kideak.

Esentziarekin konektatzeko. Terapia Kraniosakral Biodinamikoan jarri du fokua Tobalinak, eta «mugimenduaren bihotza» dela zehaztu du, «norbere esentziarekin konektatzeko bide sakona»: «Terapia Kraniosakral Biodinamikoa da gaur egun espazioaren proiektu nagusia. Hala ere, bestelako bideak ere eskaintzen ditugu; besteak beste, Gestalt, terapia sistematikoa, trauma eta gorputz lana, musika terapia, sexualitate kontzientea, sormen prozesuak eta astrologia ebolutiboa». Aipatutako terapiekin egiten dute lan Tobalinak eta Meabek, beti ere, hazkunde pertsonala zein profesionala ardatz izanda.

Osasunera hurbiltzeko «modu leun eta sakon» gisa definitu du Tobalinak Kraniosakral Biodinamika (KSB): «Gorputzarekin eta haren eremu sotilarekin egiten du lan, autoerregulazio prozesuan gorputzak gidatu, presentziak eutsi eta loturak eraldatuz». Gaineratu duenez, «ukitu arin eta kontziente» baten bidez, entzute sakoneko espazioa sortzen da, eta espazio horretan, gorputzak bere beharrak adierazteko aukera du: «Tentsioak askatu, atxikitako emozioak integratu edo konpondu gabe dauden esperientziak prozesatu, horietako asko traumekin edo sabel barruko garaiekin lotuta egon daitezke eta».

Tentsioak askatu, atxikitako emozioak integratu edo konpondu gabe dauden esperientziak prozesatzeko prestakuntza da.

Hala, Lea Espazioko gidariak dioenez, terapia honen helburua ez da aldaketak inposatzea, sistemaren barneko jakinduriatik berrantolatzeko aukera izatea baizik. Era horretan, praktikara joanda, saioen nondik norakoak azaldu ditu: «Saioan zehar, pertsona etzanda egoten da, jantzita eta lasaitasun egoeran, ingurune seguru eta goxo batean, erlaxazio sakona sustatzeko moduan. Hortik, gorputzaren osasun, bizitasun eta presentziarako bide berriak aktibatzen dira».

Terapia honek dimentsio espiritualak ere badituela zehaztu du espazioko gidariak: «Ez dugu beti hitz horrekin izendatzen, baina oso presente dago. Espiritualtasunak ez zu zertan izan ideia edo sinesmenekin loturarik, bizitzan egoteko modu batekin baizik. Gorputza bizitzea da, gure biologia sakonera itzultzea; finean, haragitzea».

Osteopatian ditu bere sustraiak Kraniosakral Biodinamikak, XX. mende hasieran Dr. William Sutherlandek egindako lanetan. Hark deskubritu zuen garezurreko hezurrak mugimendu erritmiko mikroskopikoak egiten zituela, eta horiek nerbio-sistemaren osasunarekin lotuta zeudela. «Denborarekin, ikuspegi hori sakonago eta sotilago bilakatuz joan zen, gorputzaren ikuspegi biodinamikoa garatuz: enbriologiako elementuak, pertzepzio energetikoa eta gorputzaren autoerregulazio gaitasuna integratuz».

Denentzat, «lagungarri». Tobalinak zehaztu bezala, «pertsona guztientzat» lagungarria izan daitekeen terapia da, eta bereziki, «zailtasun fisiko, emozional edo existentzialeko uneak bizitzen ari direnentzat». Hala, urriaren 3an ikastaroaren laugarren promozioari ekingo diote, eta bi zutabe nagusi izango ditu: gorputzaren ikasketa, eta pertzepzioa eta presentzia garatzea. Lehenengoa, bizipenetatik abiatzen da, eta besteak beste, anatomia, fisiologia eta enbriologia ditu oinarrian: «Poliki-poliki, edukiak esperientziaren, sentitzearen eta gorputzaren bidez integratzen ditugu. Ez da bakarrik burutik ulertzea, baizik eta ezagutzari gorputza ematea. Horrela eraikitzen da bizitzaren funtzionamendua gure baitan ulertzeko modu sakon eta organiko bat».

Bigarren zutabea gorputzarekin entzuten ikasteko erabiltzen dute: «Gorputzarekin entzuten ikasiko dugu, presentzia eta orientazio sakonarekin, gure izate somatikoan geroz eta sakonago murgiltzen ikasiz. Honek autoerregulazio, errespetuzko kontaktua eta entzute sakonerako gaitasuna dakar, eta hauek dira besteak benetako eta eraldatzaile den leku batetik laguntzeko oinarriak». Hala ere, tresna nagusia «gu geu garela» azpimarratu du Tobalinak, eta zentzu horretan, aipatutako prestakuntza «autoezagutzarako bidea dela» nabarmendu du; zehazki, etxera itzultzeko bide gisa definitu du: «Bidaia hori, berez, sendatzailea da».

Kraniosakral Biodinamika Lea Espazioan lan egiten duen gainerako terapia eta diziplinekin integratzen dute bertan: «Kraniosakral Bidoninamika prestakuntza ez da kutxa itxi bat, oso lotuta dago ikuspegiaren parte diren beste ildo batzuekin, eta honek prozesua asko aberasten du. Izan ere, gizakia ikuspegi multidimentsionaletik ulertzen dugu, eta begirada bakoitzak zerbait berezia eta osagarria eskaintzen du».

Bide horretatik, badira zenbait faktore Lea Espazioa «berezi» egiten dutenak: «Lea Espazioan eskaintzen dugunaren kalitatea eta koherentzia zaintzen ditugu bereziki. Gainera, gure irakasle guztiek ez dute soilik esperientzia eta prestakuntza sendoa partekatzen, baita munduan egoteko modu bat ere».

Hala ere, edukiez haratago, prestakuntza bizia ere eskaintzen du espazioak: gorputza, besteekiko harremana eta esperientzia zuzena erdigunean jarriz. Gainera, Lea Espazioak eskaintzen dituen eduki eta prestakuntzez gain, ezin ukatu daiteke espazioa inguratzen duen leku «zirraragarria»: «Lekuak berak ere laguntzen du. Haran zoragarri batean gaude, natura, isiltasuna eta erritmo biziekin inguratuta. Ingurune hori prozesuaren parte da, errotzea, barne entzutea eta bizitzarekin sakon konektatzeko bideak irekiz».

Haran zoragarri batean gaude, natura, isiltasuna eta erritmo biziekin inguratuta.

Kontaktatzeko aukera. Lea Espazioarekin kontaktatzea ez da batere zaila. Nahi duenarentzat eskuragarri daukate web-orria: www.leaespazioa.eus. Hala ere, kontaktu zuzenagoa bilatu nahi duenarentzat ondorengoa da Lea Espazioko telefono zenbakia: 680 94 92 05. Eta nola ez, garai berrietara egokiturik, sare sozialetan ere aktibo dagoen espazioa da: Instagramen eta Facebooken.

Arantza Burgoa Agirregomezkorta: "Emozio ezberdinek hartu ninduten omendua izango nintzela esan zidatenean"

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2025-05-15 15:55:14

Ofizioa eta afizioa. Bi hitz horiekin deskriba dezake Arantza Burgoa Agirregomezkortak (Ondarroa, 1965) bere kirol ibilbidea. Txikitatik izan du kirolarekiko afizioa, eta afizioa ofizio bihurtu zuen Jarduera Fisiko eta Kirol Zientzietan lizentziatu zenean. Jose Mari Naberanek zerikusia daukala dio horretan, kirola maitatzen erakutsi baitzion hastapenetan. Hala, bere kirol ibilbidea omendu eta egindako lana aitortzeko, Zilarrezko Antxoa saria emango dio bihar Ondarroako Udalak.

Zilarrezko Antxoa saria jasoko duzu bihar, Antxoa Egunaren testuinguruan. Nola jaso zenuen berria?

Udaletxetik deitu zidaten, aurtengo Antxoa Eguneko omendua izango nintzela esanez. Berria jaso nuen momentuan, izoztuta gelditu nintzen, eta emozio desberdinek hartu ninduten: lehenengo poza, gero urduritasuna, ezustekoa… Agian, nahastuta ere sentitu nintzen. Ez nuen espero. Deia jaso eta gutxira Irina Alkorta jarduneko alkateak deitu zidan, eta saria jasotzearen zergatia galdetu nionean, esan zidan, alde batetik, nire kirol ibilbidea omendu nahi zutela, eta beste aldetik, gaur egun, Ondarroan, emakumeak kalean kirola egiteko normalitatea ez litzatekeela existituko nik egindako lanik gabe.

Beraz, egindako lan guztiarengatik aitortza bat jasoko duzu.

Hori esan zidan, bai. Poztu egin nintzen. Eta berria eman zidatenean, isilik egoteko eskatu zidaten, oraindik ez baitzegoen publiko eginda; beraz, publiko egin ondoren, herritar pila bat etorri zitzaizkidan, zorionak eman eta merezi dudala esanez. Egia esan, lotsatu ere egin naiz, kar-kar-kar.

Alde batetik, zure kirol ibilbidea dela eta jasoko duzu bihar saria. Noiz dastatu zenuen kirola lehen aldiz?

Zubi Zahar Herri Ikastolan eman nituen lehen urratsak. Jose Mari Naberanek atletismo taldea sortu zuen, eta emakume askori, baita gizonei ere, ateak zabaldu zizkigun. Garai hartan, Ondarroan, kirol gisa, futbola zegoen bakarrik, eta mutilentzako zen, jakina. Kirola ezagutzeko modua izan zen atletismoan hastea. Naberanekin atletismoan ibili ginenok, denok heldu ginen kirola maitatzera, eta egun, batzuk, ofizio bezala ere badaukagu. Hala ere, atletismoaz gain, Aurrera Mendi Taldeak antolatzen zituen mendi irteeretara ere joaten nintzen.

Zein diziplina egiten zenuen?

Orduan denetik egiten genuen, baina denborarekin, 400 metroko hesi probak egiten hasi nintzen. Ikastolatik Ondarroako Institutura pasa ginenean, bertan jarraitu nuen. Hortik, Zornotzako atletismo taldera joan nintzen, eta gero, Atletico San Sebastianera.

Naberanekin atletismoan ibili ginenok, denok heldu ginen kirola maitatzera, eta egun, batzuk, ofizio bezala ere badaukagu.

Ofizioa aipatu duzu. Izan ere, INEF ikasketak egin zenituen Madrilen.

Bai, hala da. Madrilen nengoen bitartean, kirol ezberdinak probatu nituen. Bertan bost urte egin ondoren, herrira itzuli nintzen, 23 urterekin. Orduan, igeri taldeko gurasoek entrenatzaile gisa aritzeko proposamena luzatu zidaten, Elena Fernandezekin batera. Bost urte entrenatzaile lanetan ibili ondoren, oposizioak prestatzeko utzi nuen.

Behin oposizioak aterata, triatloiari ekin zenion?

Horren aurretik mendian ere ibili nintzen. Durangon lanean nenbilen bitartean, mendiarekin lotura estua zeukan lagun talde bat egin nuen, eta Indiara eta Nepalera joan ginen, baita Alpeetara eta Pirinioetara ere.

Eta, noiz hasi zinen triatloian?

Triatloia probatzeko gogotsu nengoen, eta 2011n Xabik, nire senarrak, eta ume biek bizikleta oparitu zidaten. Ordutik, gaur egunera arte triatloian ibili naiz. Egia esan, ondo ibili naiz triatloi munduan, eta lorpenak ere nahikotxo izan dira. Taldean kirola egitea gustatzen zait, horrek dauka zentzua niretzat, eta Koaxi Triatloi Taldean sartu nintzenean hori eman zidan: talde bat alde batera eta bestera mugitzeko.

Ibilbidean zehar, oroitzapen kuttunik?

Oroitzapen on asko ditut. Baina horietatik batzuk aipatzearren, gogoan dut, adibidez, Ironmanean nire adin tartean lehenengo postua eskuratu nuenekoa, edo Iruñeko HALFa egin ostean, sailkapena begiratu, eta lehenengo postuan gelditu nintzela ikusi nuenekoa, Espainiako Txapelketa zen honakoa. Beste oroitzapen kuttun bat ere badaukat. Gogoratzen dut Gasteizen egin nuen Iromanera familia guztia ezustean etorri zenekoa. Euskadiko Txapelketa zen; hirugarren postuan gelditu nintzen, eta nire adin tartean, lehenengoan. Momentu oso polita izan zen, buruan neukan gauza bakarra zen, behin familia guztia etorrita, amaitu egin behar nuela lasterketa. Hala ere, gaur egun nire helburua ez da podiumean sailkatzea, hori lortuz gero, ondo. Baina gaur gaurkoz, nire helburua kirola praktikatzen jarraitzea da, beti ere, taldean.

Taldean kirola egitea gustatzen zait, horrek dauka zentzua niretzat, eta Koaxi Triatloi Taldean sartu nintzenean hori eman zidan: talde bat alde batera eta bestera mugitzeko.

Aurretiaz aipatu bezala; besteak beste, zure kirol ibilbidearengatik eta berdintasun arloan egindako lanagatik jasoko duzu biharko saria. Kirol arloan emakumeak kaleak hartzeko jaio zen Aringaingan, eta ordutik, zuk gidatzen duzu taldea. Gainera, aurretik, kirol zinegotzia ere izan zinen.

Alde batetik, 2011ko udal hausteskundeetako EH Bilduren zerrendan nengoen, eta hauteskundeak irabazi ondoren, kirol zinegotziaren postua hartu nuen. Kirol arloari dagokionez, lan handia egin genuen, eta talde kirolari garrantzia berezia eman genion. Beste aldetik, emakumeak kirola egitera kalera ateratzeko sortu zen Aringaingan taldea, eta gaur egun horrela ez badirudi ere, 2016an apustu handia izan zen. Ondarroako Jabekuntza Eskolaren eta udalaren ekimenez sortu zen, eta emakumeak kirola egitera espazio pribatutik publikora ateratzea zen helburua. Bisit Beiro zen garai hartan berdintasun zinegotzia, eta egia esan, bere apustua izan zen Aringaingan taldea. Bere deia jaso nuen, eta bilera batean batu ostean, taldea dinamizatzeko proposamena luzatu zidan. Hastapenetatik, neuk dinamizatzen dut taldea.

Garaiak aldatu direla uste duzu?

Azken urteetan nahikotxo aldatu da panorama. Izan ere, Aringaingan taldea lehen aldiz atera zenean, ezin daiteke imajinatu kaletik nola begiratzen zigun jendeak, emakumeak kalean korrika egiten ari ginelako. Hasierako bi urteetan talde txikia ginen, baina hirugarren urtean, hazkunde handia izan zuen, boom-a. Profil desberdinak batzen ginenez, hiru talde sortu nituen, eta gaur egun ere horrela ibiltzen gara: hasi berriak, noizbait kirola egin dutenak eta kirola maiztasunez egiten dutenak. Gainera, hortik hasi ginen Lilatoira joaten, eta azken urteetan talde handienaren sariak ere lortu ditugu. Aipatzekoa da datorren urtean 10 urte beteko ditugula.

Bisit Beiro zen garai hartan berdintasun zinegotzia, eta egia esan, bere apustua izan zen Aringaingan taldea.

Emakume kirolaria izanik, oztoporik aurkitu duzu bidean?

Aitortu behar dut zorte handia izan dudala etxean, gurasoekin. Nire adinean ez zen ohikoa kirol ikasketak egitea, eta inoiz ez didate oztoporik jarri horretarako. Ez niri, ezta nire ahizpei ere. Gainera, nik, hasieran, zuzenbide ikasketak egin nahi nituen, baina egun batetik bestera buruak klak egin zidan, eta INEF egitera joan nintzen Madrilera. Gurasoez gain, bizitzan zehar ere, beti egin izan dut nahi dudana; hau da, korrika egin nahi badut egingo dut, edo igeri, edo bizikletaz. Eta inguruan ere beti eduki dut babes hori. Hala ere, egia da, panorama orokorretik ikusita, mila oztopo daudela.

Aurrera begira, zein da zure asmoa?

Aringaingan taldearekin jarraitzeko gogoa eta esperantza daukat. Zentzua daukan edo ez, ez dakit; izan ere, helburua aspaldi bete baitzen. Baina, hala ere, uste dut beharrezkoa izaten jarraitzen duela. Horrez gain, triatloian jarraitzea da nire nahia, osasunak ematen didan bitartean behintzat. Triatloian eta taldean, jakina, hori baita nire pasioa.

Aitortu behar dut zorte handia izan dudala etxean, gurasoekin. Nire adinean ez zen ohikoa kirol ikasketak egitea, eta inoiz ez didate oztoporik jarri horretarako

Hastear dagoen bidaia

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2025-01-30 11:07:55

Hazia urte batzuk lehenago erein bazuten ere, 1966ko udazkenean loratu zen Zubi Zahar Herri Ikastola, Antzosolon. Ordutik, apurka-apurka, eraberritzeko, urte luzeetan sustraitutako zenbait gauza deseraikitzeko, beste zenbait mantentzeko, eta, nola ez, hutsetik sortzeko pausoak ematen dabil Ondarroako ikastola. Izan ere, gizartea aldaketa mugagabean dagoen honetan, hezkuntza ere eskutik joan behar da; hortaz, loratzen jarraitzeko beharrezko aldagaia dela argi daukate.

Ume baten bizitzako lehenengo urteen garrantzia ukaezina da; hala, abentura berriari ekiteko unean, umea inguratzen duen espazio seguruari arreta jartzeak berebiziko ardura eskatzen du. Izan ere, lehen urte horietan, umeak garapen kognitibo, emozional eta sozialaren oinarriak eraikitzen ditu. «Gure ikastolan etapa hau erabakigarritzat dugu eta giro beroa eta segurua eskaintzen dugu, ume bakoitzak bere erritmora esploratu, ikasi eta hazteko aukera izan dezan».

Haur Hezkuntzako aro horretan, irakaskuntza eta zoriontasuna uztartuz, umearen garapen osoa eta orekatua ahalbideratu nahi du Zubi Zahar Herri Ikastolak, haurra bera protagonista izanda. «Umearen ziurtasun fisiko eta emozionala bermatzea lehentasuna da ikastolarentzat, eta berme hori betetzeko oinarriak, beti ere, errespetuan eta konfiantzan eraikiak dira».

Egokitzapen epea. Ekintzak, mugimenduak eta jolasak dira protagonista Haur Hezkuntzako urte horietan. Jolasa, haurren ikasteko modu naturala izanik, egunerokotasunean txertatuta daukate ikastolan; eguneroko jardueretan konfiantzazko eta maitasunezko giroa oinarri da.

Ikastolara sartu bezain pronto, umearen errealitatea aldatu egiten da, segundo bakar batean: inguru ezaguna izatetik, ezagutzen ez dituen pertsonez eta espazioz inguratuta aurkitzen da. Lehenengo aldi horietan, bakoitzaren interes eta beharretara egokitzeko denbora behar du umeak, baita inguru eta pertsona berriak ezagutzeko ere.

Denbora tarte horretan umeari lasaitasuna transmititzeak berebiziko garrantzia du ikastolarentzat, aurrean dagoen txikiari normaltasuna eta segurtasuna helaraziz. Irakasleentzat ere egokitzapenerako garaia izaten da honakoa; beraz, elkarrekin, modu kolektiboan, ekiteko eta egiteko momentua izaten da, beti ere, ume eta familia bakoitzaren denborak ulertu eta errespetatuz.

Izan ere, familiarengandik banatze hori ez da soilik fisikoa izaten; segurtasuna, babesa eta gaitasunak zintzilik sentitu ditzake umeak, eta, horren aurrean, ume bakoitzaren erantzuna desberdina izan daiteke: poza, jolasteko gogoa, negarra, liskarrak edo alde egiteko jarrera, besteak beste. Horregatik, bakoitzaren egokitzapena ere desberdina da.

Ateak zabalik. Beraz, ziurtasun afektiboaren bidez, haurraren eta hezitzailearen arteko lotura eraikitzea da helburua. Zentzu horretan, Zubi Zahar Herri Ikastolak badaki zein den nahi duen etorkizuna, eta bide horretan urratsak ematen dabil, gizartearen berebiziko aldaketa horretara egokitu, eta hezkuntzatik eragiteko; Antzosolotik Ibaiondora, eta Ondarroatik Euskal Herrira. Hortaz, ikastolako ateak zabal-zabalik dituzte txikienentzat, hastear dauden bidaia berria elkarrekin goza dezaten.

Argazkia: Zubi Zahar Herri Ikastola.

Amestutako etxeak errealitate bihurtzen

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2025-01-10 11:20:20

Hogei urtek askorako ematen dute, aldaketak, berritasunak, aurrerapenak eta beste hamaika kontu. Krisiak eta pandemia bat tarteko, Lekeitioko DK Studioko neskek denei aurre egin eta indarberrituta irtetea lortu dute. Hala, lantaldea handitu ostean, eurek nahi duten tokian daude gaur egun.

Koloreak, ehundurak, argiak eta itzalak, denak dira garrantzitsuak amestutako etxea apaintzerako orduan. Bakoitzak bere bereizgarriak eduki nahi ditu, eta horiei bizitza emateaz arduratzen dira Ibone, Jone Miren eta Amaia. Duela hogei urte eman zituzten lehen pausuak Ibone eta Jone Miren ahizpek, sukaldeetan espezializatutako denda modura.

Lekeitioko Dendari Kalean dago DK Studioa

Arin ikusi zuten baina, bezeroek asko eskertzen zutela dekoratzaile baten zerbitzua. Era berean, azkar konturatu ziren horrek zekartzan zailtasunekin ere: “Hasieratik ikusi genuen dekoratzaile baten orientazio eta ideiak oso ondo hartuta izan arren zaila zela berorren eginkizunen mugak bereiztea”.

Hala ere, lortu dute 20 urtean aurrera egitea, eta ez edozelan, gainera: “Ez bezero, ez gremioen aldetik, ez dugu inoiz arazorik izan, baina gure ahotsak bere tokia izateak denbora eroan digu. 20 urtean aldaketa asko bizi izan ditugu, 2008ko krisia izan zen lehenengo eraldaketa. 2020ko pandemia ere iragan eta gero, gure lana orain guk nahi dugun puntuan dago”. Sukalde eta bainu mueblegintzan hasi ziren arren, urteetako esperientziak, krisiek eta gremio eta bezeroek euren eginkizunen abantailak ikusteak, etxe osoko estudioak egitera eroan ditu DK Studioko hiru emakumeak.

Norbere neurrira egindakoa.

Zure etxea, zeure neurrira. Horixe da DK Studioaren leloa, eta horixe da, hain zuzen, euren Instagram kontuan ikus daitekeena ere: @dk_lekeitio kontuan ikus daitezke eurek egindako lanak. Etxe bakoitzaren potentziala eta bezeroen nahiak uztartuz, helburu argi baten atzetik lan egiten dute: “Gaur egun gure lanak etxe bateko espazio guztiak lantzen ditu, esaterako, armairuekin organizazioa hobetuz, distribuzioaren bitartez familiaren erosotasuna lortuz eta argien erabilpen on batekin eszena ezberdinak planteatuz. Etxean biziko direnen ongizatea lortzea da gure helburua”. Hala, Lekeitioko Dendari Kaleko 44. zenbakian dute estudio fisikoa (94-684 30 14 edo dkstudioalekeitio@yahoo.es).

Bezeroen nahiak, gainera, bertokoa bultzatuz asetzen saiatzen dira: “Gure ardura herriko eta inguruko gremio eta enpresa txikiekin lan egitea izan da beti, eta gure bezero askoren nahia ere, horixe izan da. Uste dugu Lekeition mediku, lan edo ikasketetarako kanpora irten beharraren eraginez-edo, kanpoan erosteko joera dagoela, gure sektorean behintzat. Gu, ezin gara kexatu. Denbora luze honetan herriko alde zaharreko estudio hau eta inguruko gremio eta artisautza mantentzen lagundu duten gure bezeroei eskerrik beroenak eman nahi dizkiegu gure lantalde guztiaren partez”.

Bigarren bizitza bat ematearen ardura

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2024-12-05 11:04:24

Kale inkesta bat eginez gero, herritarren ehuneko handi batek birziklatzen duela ondorioztatuko litzateke. Datuek, ordea, ez dute gauza bera islatzen. Honen harira, kontzientziak piztu eta informazioa herritarren eskura jartzeko helburuarekin, BIRZIKLATU kanpaina informatiboa martxan jarri berri du Debabarrenako Mankomunitateak, Ecoembesekin elkarlanean.

Ontzi arinen bilketan jarriko dute arreta abiarazi berri duten kanpaina honetan; izan ere, bilketari dagokionean, Debabarrenako datuak “kezkagarriak” direla adierazi du Igor Aldalur Mankomunitateko ingurumen teknikariak: “Ontzi arinei dagokionez, eskualdean, 19 kilo biztanleko jasotzen ditugu urtean, eta datu horiek, Gipuzkoarekin edo Euskal Autonomia Erkidegoarekin alderatuz, oso baxuak dira”.

Urtean zehar errefusaren edukiontziaren karakterizazioak egiten ditu mankomunitateak, eremu publikoan zein pribatuan, eta karakterizazio horietan ikusi izan dute errefusaren edukiontzian, edukiontzi horian egon beharreko hondakinak daudela: “Herritarrek, edukiontzi horia plastikoaren edukiontzitzat daukate, eta hortik dator arazoa. Plastikoaren edukiontzi gisa etiketatuz, zalantzak sortu ditzake, eta orduan, jendeak, errefusera botatzen du plastikotzat ez daukan guztia. Hori da, behintzat, guk egiten dugun hausnarketa”. Kanpaina bera ere hortik abiatzen dela adierazi du ingurumen teknikariak, eta horregatik, oinarrizko birziklapenean jarriko dute begirada, modu sinplean bezain erabilgarrian; irudi bat, eta lelo bat: Birziklatu.

Ontzi arinei dagokionez, eskualdean, 19 kilo biztanleko jasotzen ditugu urtean, eta datu horiek, Gipuzkoarekin edo Euskal Autonomia Erkidegoarekin alderatuz, oso baxuak dira

Latak, plastikozko botilak eta tetrabrikak. Hiru hondakin horiek izango dira kanpainaren oinarri, horiek baitira edukiontzi horira bota beharrekoak: “Egin ditugun karakterizazioetan, errefusaren edukiontzian 10-13 aluminiozko lata jaso ditugu. Jendearen hausnarketa hurrengoa da; aluminioa ez denez plastikoa, ezin daiteke plastikoaren edukiontzira bota. Oinarrizko akatsak dira hauek, eta horregatik bideratuko dugu ildo horretatik aurtengo kanpaina”.

Urtean 30.000 tona zabor sortzen dituzte Debabarrenako eskualdean, 425 kilo pertsonako, gutxi gorabehera. 30.000 tona horietatik 16.000 dira gaika jasotzen dituztenak, gainontzeko 14.000 tonak, berriz, errefusa bezala biltzen dituzte. “Errefusa bezala jasotzen ari garen guztia Zubietako erraustegira doa. Hau da, edukiontzi grisera botatzen dugunaren %95 erre egiten da. Beraz, latak, papera, kartoia… denetik ari gara erretzen. Ondoko edukiontzira botaz gero, birziklatuko litzatekeen materiala erraustegira bideratzen ari gara, eta beraz, ingurumenari, sekulako kaltea egiten gabiltza”.

Horrez gain, auzi ekonomikoa ere erdigunean jarri nahi izan dute. Hain zuzen ere, errefusean utzi beharrean, ontzi arinak, papera eta kartoia eta beira modu egokian birziklatuz gero, Debabarrenako Mankomunitateak 189,13 euro aurreztuko lituzke tonako. Datuak banatuta, herri bakoitzak hurrengo kantitate hau aurreztuko luke: Debak 159.636,000 euro, Ermuak 461.967,15 euro, Mendarok 58.020,19 euro, Eibarrek 804.119,52 euro, Soraluzek 114.226,34 euro, Mutrikuk 154.603,48 euro, Mallabiak 34.291,31 euro eta Elgoibarrek 335.101 euro. “Pentsatzen dugu edukiontziek osatzen duten isla gehienak ondo osatuta daudela. Hau da, gaur egun, edukiontzi guztiak elkarren ondoan daude, beraz, ez da horren zaila bakoitza dagokion lekura botatzea, eta gainera, herritarrei erraztasun guztiak eskura jartzen dizkiegula uste dugu. Honen aurrean, ez birziklatzea bi arrazoitan oinarritzen dela pentsatzen dugu; alde batetik, ez ezagutzari dagokiona, eta bestetik, interes falta”. Etxeko hondakinak sailkatzea “ez dela zaila” helarazi nahi die mankomunitateak herritarrei, eta nola ez, denen esku dagoela.

Errefusa bezala jasotzen ari garen guztia Zubietako erraustegira doa. Hau da, edukiontzi grisera botatzen dugunaren %95 erre egiten da

Zurrumurruak zurrumurru. Aldalurren arabera, guzti honek lotura estua dauka kalean, herritarren artean, zabaldutako zurrumurruekin: “Zabaldutako eta ohikoak diren zurrumurruek kalte handia egiten diote gaikako bilketari. Sarritan entzuten dugu alferreko lana dela etxean zaborra banatzea, gero, leku berdinera badoa dena, edo etxeko sukaldea txikiegia dela gaikako banaketa egiteko. Zurrumurru hauen aurrean, zurrumurruak zurrumurru direla da guk adierazi nahi dugun mezua, eta gezur horiei jaramonik ez egiteko. Hondakin bakoitza bere lekura doa, eta ondo birziklatuz gero, materiala berreskuratu genezake”.

Bi ahoak. Herritarren sentsibilizazioa lortzeko bidean, Debabarrenako Mankomunitatea pauso nabarmenak ematen ari da. Izan ere, Mutrikun, Recysmart proiektu pilotua jarri zuten martxan maiatzean. Gailu adimendunen bidez herritarren ontzi arinak sailkatzeko ohitura aztertuko duen proiektua da honakoa, eta puntuazio sistema baten bidez, puntu gehien eskuratzen dituen herritarrak Mutrikuko produktuez osatutako saskia irabaziko du. “Edukiontzi horiak bi aho ditu, eta bietako batean irakurle digital bat jarri dugu. Irakurle horrek latak, tetrabrikak eta plastikozko botilak irakurtzen ditu, eta hiru material horietako bat sartzen duen herritarrari puntuak ematen dizkio. Puntu horien arabera, hilabetearen amaieran sariak banatzen ditu udalak”. Proiektua hasiera fasean badago ere, poliki-poliki geroz eta herritar gehiagorengana heldu da. “Oraindik denbora gehiago eman behar diogu, funtzionatzen duen ala ez ikusteko”.

Komunitateari ekarpena eginez

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2024-10-04 10:07:38

Euskarazko testuak eta irudiak dira 11barriren bi lan lerro nagusiak. Horren baitan, 11barrik doako irudi eta testuen bankuen egitasmoari eutsi zion aspaldi, webgunean bertan, euskarazko iruditegia eta testugintza aberastu eta hedatzeko borondatez, biak euskaran eta feminismoan ardazturik. Gauza horrela, eta ideia horri jarraiki, 2020an irudi bankua martxan jarri zuten, eta 2023an, irudien bankua elikatzen jarraitzeaz gain, testuen doako bankua sortu zuten, emakume esanguratsuen biografiak jasotzen dituen proiektua. Orain bi atal horiek elikatzen jarraituko dute.

Interneten hazkundea geldiezina izan da. Era berean, komunikazioak bide berriak hartu ditu: gero eta jende gehiagok aukeratzen ditu irudiak informazioa transmititzeko, batez ere, stickerrak: batetik, mezuak kondentsatu eta bat-batean adierazteko gaitasuna daukatelako -testu idatziek baino denbora eta espazio gutxiago eskatzen dute-, eta bestetik, jostagarriak direlako.

Alabaina, euskaraz komunikatzeko hautua egin dutenek edo urrats hori eman nahi dutenek zailtasunak dauzkate esperientzia horretaz bere osotasunean gozatzeko, “erderekin alderatuta, askoz aukera gutxiago izan ohi dituztelako igorri beharreko kontzeptua islatzeko irudia aurkitzeko”. Horiek horrela, beste hizkuntza batzuetara jotzen dute komunikazioan irudi bat txertatzean.

11barrik aspalditik dauka euskal komunitatearentzat iruditeria “aberastu eta eskura jartzeko borondatea”

Hain zuzen, 11barrik aspalditik dauka euskal komunitatearentzat iruditeria “aberastu eta eskura jartzeko borondatea”. Helburu horri erantzunez sortu zuen, zehazki, irudi bankuaren proiektua, enpresaren webgunea berritzeagaz batera; hots, gai ezberdinen inguruan eta euskarri ezberdinetarako sortutako euskarazko irudi eta testu diseinuak: storyak, argazkiak, esaldiak, ikonoak… Horrenbestez, eta kezka berriak antzemanda, 2023an euskarazko stickerren eskaintza zabaltzeko proiektua aurkeztu zuten, eta aurten hori elikatzen jarraitzen dute.

Ikur eta ardatz. Horrez gain, 11barrik emakumeei historian izan duten, duten eta izango duten merezitako garrantzia eman nahi die, feminismoa baitute ikur eta ardatz nagusietako bat. “Gure jendartean, emakume esanguratsuak dauzkagu, hainbat diziplinatan gure gizarteari, historiari eta kulturari ekarpena egin diotenak”.

Hainbat helburu bilatzen dituzte. Enpresa feminista eta euskalduna izanik, helburu nagusietako bat sarean emakumeen lana “bistaratzea eta balioan ipintzea” da. Horrela, sarean kalitatezko euskararen presentzia handituko litzateke eta erabiltzaileek euskarazko informazio iturri gehiago izango lituzkete.