Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza

27. Zapato Azulak urdinez tindatu du Ondarroa

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-27 16:22:15

Azken egunetako bero sargoririk barik esnatu da gaur [ekainak 27] Euskal Herria, eta gustura hartu dute hori Ondarroara joan direnek. Kamiseta urdinak armairutik atera, eta Alde Zaharra goitik-behera eta ezker-eskubi bete dituzte bertaratu direnek. Herritarrak, inguruko herrietakoak nahiz Euskal Herriko hamaika txokotatik bertaratutakoak elkartu ditu gaur Radixu Irratiak antolatzen duen 27. Zapato Azulak Ondarroan. Hala, aurtengo kartelean keinu egin dioten Felix Beristainen koadro baten antzera, urdinez tindatu dira herriko txoko guztiak.

11:00etarako prest zeuden Radixu Irratiako kideak zuzeneko emisioagaz batera jaiari ekiteko, eta egunaren nondik norakoak azaldu ostean, Koldo Azpiazuk hartu du mikroa. Hain zuzen ere, iaz hartu zuen Azpiazuk Nekane Akarregiren erreleboa, eta aurtengoan ere berea izan da jaiari hasiera emateko ardura. Hala, urtero bezala, Alai Tabernako balkoiak bereganatu ditu begirada guztiak, eta bertan zeudenek adi jarraitu dituzte Azpiazuk esandakoak. Nola ez, Manuel Eluren bolanderek ere ez dute hutsik egin, eta 12:00etan egin du eztanda jaiak, bolandera eta bolandera artean.

Bolandera ugari bota ostean jaiak ez du etenik izan, eta urteroko osagaiekin osatu dute goiza. Txistulariak, Kresalako bandaren eta Artelango erraldoien kalejira nahiz falta direnak gogoan hartzeko tartea hartu dute herritarrek, eta Txalainak taldearen kontzertuak biribildu du goizeko jarduna. Abanikoak dantzan eta gorputzak ere bai, Hertzainak taldearen abesti ezagunenak abesteko tartea hartu dute Kalekutz inguruan batu direnek.

Zapato Azule berezia bada, Dinamartxaren ailegaera are bereziagoa da herritar askorentzat. Dina Bilbao Barruetabeñaren omenez Tolosa eta Ondarroa elkartzen dituzte martxalariek oinez nahiz bizikletan, eta irrintzi, txalo, oihu eta musika artean egiten diete harrera ondarrutarrek. Oinez egin duten 77 martxalarientzat bart 01:00etan hasi ziren Zapato Azuleko ekintzak, eta gaur 09:00etan, ostera, bizikletaz etorri diren 223 partaideentzat. Iazko parte hartze kopurua gaindituta (iaz 259 partaide eduki zituen), poztasunez nahiz emozioz betetako malko eta irribarreen artean sartu dira herrira 300 martxalariak.

Martxalariak, Alde Zaharrera heltzen.

Dinamartxako kide denak heldu ostean, aurtengo pregoia irakurri dute Radixuko kideek balkoitik. Besteren artean, Palestina, Saharan, Iran Libano eta Kubagaz gogoratu dira, eta zelan ez, baita Venezuelako herriagaz ere. Jarraian, denborarik galdu barik, aurtengo omendua izendatu dute. “Omendu guztiak dira bereziak, baina aurtengoa, Zapato Azule antolatzen dugun guztiontzat, bereziena da. Zorionak Nekane Akarregi Amutxastegi, zeu zara aurtengo omendua!”. Hala, Akarregi ezustean harrapatu du omenaldiak, baina irribarrez jaso du Radixukoen aipamena.

Ostean, 11:00etan zabaldu duten Euskal Herriko Kamiseta Azoka eta Artisau Azoka itxi, eta aurtengo kamisetarik eta erakusleihorik onenak izendatu dituzte. Kamiseta Azokan Ondarroako hiru postu eta Euskal Herriko beste hamahiru egon dira, eta Torontilek (Artea) irabazi du Euskal Herriko kamisetarik onenaren saria. Ondarroako kamisetarik onenaren saria, aldiz, Saturrarango Haitzak irabazi du, eta erakusleiho onenarena, Lorak Estherrek.

[ARGAZKI GALERIA]

Txo! Antzerki Kolektiboak omenduari egindako sketchagaz amaitu dute eguerdiko jarduna, baina jai luzea geratzen da oraindik Ondarroan. Arratsaldean mota eta gustu guztietako musika entzuteko aukera egongo da herriko txoko guztietan, eta jaiak ez du etenik izango goizeko ordu txikiak arte.

"Begirunez egindako esperientzia sentikor bat" dauka gordeta Arretxinagako ermitak

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-26 15:37:21

Ereinotz bat Arretxinagako ermitari. Prozesu luze baten ostean, Markina-Xemeingo balio handiko gunearen zaharberritze lanak amaitu dituzte, hala, San Migel ermita eraberrituta ikusteko hainbat herritar batu ziren atzo arratsaldean. Herritarrez gain, Zerutxu Dantza Taldeak eman zion ongietorria gune berrituari.

Begibistakoak dira ermitaren kanpoaldean egin dituzten lanak. Ermitaren kanpoko hormak kareorez berritu dituzte, kolore eta ehundura bereizgarriak emanez. Eraikina bakarrik ez, alboan dagoen probalekua ere berritu dute eta ikusleentzako armailak jarri dituzte. Lanak amaituta daudela adierazteko, Alde Zaharrean egin zuten era berean lotu zioten ereinotza ermitari.

Kanpoaldekoaldekoak ikusita, barrualdean jarri zuten begirada. Honetarako, ermitara sartu baino lehen, Jon Astorkiza eta Joseba Beristain artistek hartu zuten hitza, erakinaren barnealdean egindako arte proiektu berritzaileari buruzko nondik norakoak azaltzeko. Astorkiza izan da proiektuaren grafiko zuzendaria, eta Arretxinagan egon zen lehen aldian sentitu zuen “konexio handia” aitortu zuen bere berbaldian. Horregatik, toki honetarako “begirunez egindako esperientzia sentikor bat” sortu du. Azalpenekin jarraitzeko, Beristainek hartu zuen hitza. “Tokiko natura elementuen soinuekin eta sintetizadoreekin jolastuz”, sortu du esperientzia bisualari balio gehigarri bat emango dion soinu paisaia. Sei bozgoragailuk osatutako instalazio bat sortu du, eta hala, “txikia den espazio bat handitu egiten du”.

Instalazioaz gain, ikus-entzunezko pieza bat eskaintzen digu San Migel ermitak. Bertaratzen direnek QR bat aurkitu eta horren bitartez helduko dira piezara. Eneritz Artetxe aktore gernika-lumotarrak gidatuko du ikuslea lau hizkuntzatan (euskeraz, gazteleraz, frantsesez eta ingelesez) entzun daitekeen piezan. Ermitari eta hau inguratzen duen artearen historiari buruz ari da Artetxe ikus-entzunezko horretan, “bisitaria leku honen magiarkein, unibertsoarekin, naturarekin eta bizitzarekin lotzeko”.

Aurkezpena amaituta, ermitako ateak zabaldu zitzaizkien herritarrei, eta orduan izan zuten instalazioa ezagutu eta tokiarekin konektatzeko aukera. Bertaratzen direnek ermita zabalik dagoen artean izango dute esperientzia bizitzeko aukera.

Ispasterrek Marije Uranga omenduko du domekan

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-24 17:24:30

Ispasterrek omenaldia egingo dio Marije Uranga auzokideari domekan [ekainak 28], herritarrek zioten maitasunaren erakusle. Ekitaldia 12:15ean izango da, mezaren ostean, haritz zaharraren azpian, eta haren oroimena eta urte luzez egindako lana aitortzea izango du helburu. Uranga bereziki ezaguna zen haritz zaharraren inguruko lorategia zaintzeagatik. Urteetan, bertako loreak, landareak eta ingurunea “mimo handiz” zaindu zituen, ureztatze lanak eta mantentze lanak eginez. “Haren dedikazioari esker, herriko txoko hori zainduta eta edertuta egon da denbora luzez”.

Omenaldiaren barruan, lore berriak eramango dituzte, eta ekitaldian bertan landatuko dira auzokidearen omenez. Horrez gain, musika ere izango da protagonista. Ispasterko gitarra irakasleak hainbat abesti eskainiko ditu, tartean Benito Lertxundiren kantu ezagun batzuk. Ekitaldian hitz batzuk ere eskainiko dituzte senideek, lagunek eta herritarrek. Gainera, Urangaren “oroimena betiko gordetzeko asmoz”, Marijeren Txokoa izeneko gune berezia aurkeztuko dute. Horretarako, egurrezko kartel edo plaka bat jarriko dute, bere izena eta herriarentzat izan duen garrantzia gogorarazteko.

Antolatzaileen arabera, 50 bat lagun biltzea espero da. Senideez eta lagunez gain, herriko bizilagun ugari ere bertaratzea aurreikusten da, Uranga oso pertsona estimatua baitzen Ispasterren.

Hiri eta Komunitate Lagunkoien III. Mundu Biltzarrean parte hartu du Lekeitioko eta Ispasterko Lagunkoi taldeek

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-23 13:32:13

Donostian egin zen nazioarteko biltzarrak xede argia zuen: “Gizartea gero eta zaharragoa den honetan, testuinguru horrek sortzen dituen erronka eta aukeren inguruko ikuspegiak, esperientziak eta ikaskuntzak partekatzea”. Bertan, eskualdeko bi lagun egon ziren: Julian Arrate Lekeitioko Lagunkoiko kidea eta Maite Zabala Ispasterko Lagunkoi eta Nagusien kontseilaria.

“Biztanleria zahartzearen ondorioz, hiri bizitzaren eremu guztiak eraldatzen ari dira”, azaldu du erakundeak, eta horrek erronka eta aukera berriak dakartza hainbat esparrutan: besteak beste, etxebizitzan, espazio publikoan, mugikortasunean, zaintzan, parte hartze demokratikoan, enpleguan, tokiko ekonomian, bizialdi osoko ikaskuntzan, klima larrialdian eta bizikidetza eta bizitza komunitarioko moduetan.

Arratek eta Zabalak eskualdeko esperientzia partekatu dute Euskadi Lagunkoiak antolatutako Zelan bultzatu bolondresen partaideza tailerrean, Mexiko, Colombia, Argentina, Dominikar Errepublika, Italia, Espania eta Euskal Herriko partaideen aurrean. Ispaster eta Lekeitioko herritarren inplikazioa, auzolana, udalaren laguntzak, prentsaren jarraipena eta egiten dituzten jardueren zabalkunde eta publizitate moduak “oso gustuko” izan dituzte bertako zein atzerriko bisitariek. Era berean, “biziki txalotu” zituzten hizlariek aurkeztutako adibide praktikoak. Ez hori bakarrik, Arratek aukera eduki zuen elkarrizketa batean parte hartzeko, eta bertan Lekeitioko Lagunkoi tabernen errealitatea azaldu zuen, “eredugarria dena” Euskal Herria mailan.

Lekeitio Lagunkoiaren hurrengo irteera. Taldearen X. urteurrena ospatzeko, Lekitto Bedarra taldearen laguntzagaz, Ipar Martxa ekitaldia egingo dute barikuan [ekainak 26] 17:00etan, Karraspio hondartzako dutxetatik hasita. “Ibilbide erraza eta leuna” izango da, eta bastoi barik ere parte hartzeko aukera dago. Hainbat geldialdi egingo dira, helburu argiagaz: bertoko ezaugarriak ezagutu eta auzolanean egindako ekintzak azaldu. Gainera, Santa Elenan kokatuta dagoen Sosoaga dolada barrutik ikusteko aukera egongo da, baita Santa Katalinako bide zaharreko aterpeko horma irudia ere. Izena emateko azken eguna bihar [ekainaik 24] da. Kiroldegiko harreran eman beharko da. Antolakuntzak jakinarazu du bezperan ere aukera egongo dela izena emateko, inor atzean ez gelditzeko.

47 bikotek parte hartuko dute Ispasterko Eskolarteko Zesta-punta Txapelketan

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-17 14:47:24

Ispasterko eskolarteko zesta-punta txapelketa antolatu dute Lekeitioko Akarregi Pilota Kirol Elkarteak eta Ispasteko Udalak elkarlanean. Ispasterko frontoia ilusioz beterik dauden zestalari gazteekin beteko da. Eskualdeko eta inguruko zesta-punta eskolek parte hartuko dute, Markina-Xemein, Gernika-Lumo, Durango, Bermeo, Berriatua, Mutriku eta Lekeitioko eskolarteko umeek. Guztira 47 bikote batuko ditu zesta-punta txapelketak: 21 alebin baxuko zestalariak izango dira, 12 alebin altuko mailakoak eta 14 txikien mailakoak.

Hiru partidu egun egongo dira: bihar [ekainak 18], etzi [ekainak 19] eta domekan [ekainak 21]. Biharko eta etziko partiduak 17:00etan izango dira, domekakoa, berriz, 16:00etan. partidei dagokienez, alebin baxuko partidak 20 tantora jokatuko dira eta gainerakoak 25era.

Ispasterko Udalak Kultura eta Jai batzordeko batzarrera deitu ditu herritarrak

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-10 15:02:00

Ispasterko Udalak Kultura eta Jai batzordeko batzarrerako deia egin du. Batzarra domekan [ekainak 14] 19:00etan egingo da, Iñigo Egiluz udal aretoan. Udalak herriko bileran parte hartzera animatu ditu jai eta ekitaldien antolaketan parte hartu nahi duten herritar guztiak.

Ikasturte amaierako jaia ospatuko dute ispastartarrek

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-10 14:58:48

Urtero legez, ispastertarrak prest daude ikasturte amaierako jaia ospatzeko. Domekan [ekainak 14] 12:30ean probalekuan ospatuko den jaian nagusi zein gazteek parte hartuko dute. Gutxi gorabehera 30 lagunek parte hartuko dute, eta irakasleekin batera urte osoan prestatu dituzten kantez gozatzeko aukera izango da. Trikitixa, pandero eta gitarrako doinuak entzuteko aukera “paregabea”. Antolakuntzatik adierazi dute “giro herrikoia eta jendetsua” sortzen duen emanaldia dela, herritar asko batzen dituena.

Eguenean eta barikuan herri batzarrak egingo dituzte Ispasterren

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-06-10 13:16:54

Herri batzarra egiteko deia egin du Ispasterko Udalak. Eguenean eta barikuan herrian pil-pilean dauden hiru gai jorratuko dituzte: aurrekontu parte hartzailearen prozesua, Herri txiki, aukera haundi proiektua eta birziklapen eta bilketa sistema berriaren azalpena.

Udalak hiru hitzordu aurkeztu ditu. Lehenengokoa, egunean [ekainak 11] 18:30ean egingo da, Kurtxian. Bigarrena, barikuan [ekainak 12], 18:00etan, San Martinen eta, hirugarrena, egun berean, barikuan, baina 19:30ean, Iñigo Egiluz udal aretoan. Udalak herritarrak animatu ditu batzarretan parte hartzera.

Bihar, Ispasterrek iraganeko itsas-mailen inguruko hitzaldia hartuko du

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-05-28 10:07:59

Ispasterko Udalak hitzaldi irekia antolatu du Iraganeko itsas-mailen bilakaera eta inguruko geologiaren inguruan. “Iraganeko itsas-maillei segika Ispaster eta inguruetan” izenburua duen saioa bihar [maiatzak 29] izango da, 19:00etan, Iñigo Egiluz Udal Aretoan.

Hizlaria Peru Bilbao izango da. Geologian doktorea den adituak Ispaster eta inguruko gaur egungo erliebea ulertzeko gako batzuk eskainiko ditu, kostaldearen eta itsas-mailaren bilakaeraren ikuspegitik.

Hitzaldiaren helburua eskualdeko paisaiaren sorrera eta transformazioa azaltzea izango da, denboran zehar gertatutako aldaketa geologikoak eta itsasoaren eragina aztertuz.

Ekitaldia interesa duten herritar guztiei zuzenduta dago, bereziki geologia, natura eta kostaldearen historiaren inguruko jakin-mina dutenei.

Basoen eta uraren kudeaketari buruzko jardunaldi berria Markina-Xemeinen

Ispasterren egingo den hitzaldiaz gain, Lea-Artibai eskualdean basoen eta uraren kudeaketari lotutako jardunaldi berri bat ere aurkeztu dute.

“LIFE-URBASO proiektuaren aurkezpena” izenburupean, topaketak URBASO metodologian sakonduko du, basoen eta uraren kudeaketa bateragarri egiteko helburuarekin. Jardunaldiak Lea-Artibaiko ikuspegia eta udalen garrantzia azpimarratuko ditu.

Ekitaldia Markina-Xemeinko Udalak antolatu du, eta hurrengo eguenean [ekainak 4] egingo da Barinaga auzoan.

Egitaraua 17:15ean hasiko da Barinagako aparkalekuan. Bertatik, oinezko bisita egingo da tokiko ur-hartunera eta udalak erositako lur-sailak ezagutzeko. Ondoren, 18:00etatik 20:00etara, mintegia izango da Barinagako Soziedadean.

Jardunaldian parte hartuko dute Markina-Xemeingo Udaleko ordezkariek, NEIKER erakundeak —baso-zientzietan aditua— eta EHUko Geologia eta Hidrologia Sailak.

Turtziozek hartuko du barikuan Bizkaiko Eskola Txikien Topaketa

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-05-26 15:12:38

Bizkaiko Eskola Txikien Topaketa antolatu dute barikurako [maiatzak 29] hirugarren urtez. Herri txikietako eskolen bilkura Turtziozen izango da aurten, eta lau eta zortzi urte arteko 450 haur baino gehiago batuko dira bertan. Hala, “egun osoko jai eta elkarbizitza egitarau” handia antolatu du Turtziozko Eskolako Guraso Elkarteak. Bertan izango dira Lea-Artibaiko haurrak, Amoroto, Ispaster, Aulesti, Munitibar, Berriatua eta Etxebarriko eskoletatik joango direnak.

Turtziozko Eskolak adierazi duen bezala, barikuko topaketarako egun osoko egitarau “erakargarria” antolatu dute: Goizean goizetik, euskal abereen azoka egongo da ikusgai, eta haurrek “gertutik ezagutu ahal izango dituzte bertako animaliak”. Jolasteko eta ondo pasatzeko momentua ere izango dute, “elkar ezagutzeko eta lagun berrian egiteko” helburuarekin antolatutako jolasen bidez.

Bazkalordurako, “giro hurbil eta polita” sortzeko eta jolasen ostean indarberritzeko asmoarekin bazkaria antolatu du Turtziozeko Eskolak. Gainera, jaiari amaiera emateko ikuskizun “berezia” antolatu dute. Hori amaitutakon, haur bakoitza bere herrira bueltatuko da aurrez antolatutako autobusetan.

“Landa eremuko ikastetxeen arteko loturak sendotzeko” helburuarekin antolatu dute Eskola Txikien Topaketa; beste urte batez, haurrei elkarrekin egoteko eta “errealitate bereko kideekin ondo pasatzeko aukera emanez”. Honetaz gain, “landa-eremuko eskolak bizirik daudela eta hezkuntzaren parte garrantzitsua dela ” adieraztea dute helburu.

Nazioarteko XCO Txapelketa hartu du Ispasterrek

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-05-13 15:49:08

Eskualdeko mendiko bizikleta eta ibilbide gorabeheratsuen zaleek bi jardunaldi berezi izan zituzten joan den asteburuan. XCO Green Series Txapelketa ospatzen ari dira martxoa eta ekaina bitartean, eta oraingoan, Ispaster izan da lasterketako parte-hartzaileen topagune. UCI C2 kategoriako nazioarteko txirridulariak batzen ditu XCO Green Seriesek, hala, txapelketak maila altuari eustearen aldeko apustua egiten du, mendiko lasterketetan erreferentziazko txapelketa izanik.

Zortzigarren aldiz antolatu dute txapelketa, eta hirugarrenez izan dute Ispaster eszenatoki. Ipargorri Kirol Elkarteak, Ispasterko Udalarekin batera, zirkuitua antolatzeko ardura hartu du bere gain, hala, segurtasun neurri handiko eta maila altuko ibilbide bat izan dute txirrindulariek. Joan den zapatuan [maiatzak 9] eta domekan [maiatzak 10] hartu zituzten Ipaster inguruko lurrak, eta guztira, 600 txirrindularitik gora batu ziren bertan. Lehen egunean, haurrak, benjaminak, kimuak eta infantilen txanda izan zen, eta lau kategoria hauen artean, 300 gazte ingururen txanda izan zen. Domekan eskaini zuten nagusiek ikuskizuna, eta beste 300 txirrindulari izan ziren master, kadete, junior, elite eta sub-23 kategoriatan banatuta lehiatu zutenak.

Ispasterko lasterketa amaituta, Green Seriesen baditu hurrengo datak zehaztuta: Maiatzaren 24an Barakaldon antolatu dute lasterketa; Arrigorriagako Ollargan auzoan egongo dira ekainaren 7an, eta Lezaman izango da txapelketak esakiniko duen azken jardunaldia, ekainaren 21ean.

Ispasterko Aixeder errota, altxor historikoa

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-05-01 11:26:57

Ispasterko paisaia berdearen artean, muino baten gainean eta itsasoari begira, Bizkaiko eraikin berezienetako bat altxatzen da oraindik ere: Aixeder errota. Lehen begiratuan etxe zahar eta bitxi bat dirudi, baina bere hormen barruan mendeetako historia dago gordeta. Gaur egun etxebizitza pribatua bada ere, garai batean herri oso baten beharrei erantzuteko sortutako azpiegitura estrategikoa izan zen. Aixeber errota ez zen ohiko eraikina izan. Euskal Herrian, historian, ur errotak izan dira nagusi. Erreka eta ibaien indarra aprobetxatuz, gari eta artoa ehotzeko erabiltzen ziren, eta ia herri guztietan bazegoen halakoren bat. Baina XVIII. mende hasieran naturak ohiko sistema hori kolokan jarri zuen.

Anartz Ormaza arkitekto eta ondarean adituak azaldu duenez, 1725 inguruan lehorte handi batek eskualdea gogor jo zuen. Denbora luzez euria oso gutxi egin zuen, eta ondorioz erreketako ur maila nabarmen jaitsi zen. Ur errotek ez zuten indarrik martxan ibiltzeko. Garai hartan, irina ez zen produktu hutsa: ogia egiteko oinarrizko elementua zen, eta ogia eguneroko elikaduraren ardatza. Horrek egoera larriak sortu zituen. Ehotzeko aukerarik gabe, gari eta arto uztek ez zuten baliorik. Elikadura arazoak eta ziurgabetasuna nagusitu ziren. Testuinguru horretan, herriek irtenbide berriak bilatu behar izan zituzten.

Ispasterren erantzuna ausarta izan zen: haizearen indarra erabiltzea. Horrela sortu zen Aixeder errota, 1728 eta 1729 urte inguruan. Garai hartan ez zen ohikoa Bizkaian halako eraikinik egitea, eta horregatik, proiektua berritzailea eta arriskutsua ere bazen. Herriko kontzejuak ikusi zuen irtenbide bat behar zela, eta herriaren baliabideak jarri zituen eraikuntza aurrera eramateko. Lurra, harria, egurra eta beste material batzuk komunitatearen esku jarri ziren. Lanaren ardura Jose de Gizaburuagari eman zioten, garai hartako pertsona ezaguna eta baliabideduna zelako.

Hala ere, hasieratik eztabaida ere piztu zen. Herriaren ondasunekin eraiki zen errota izan arren, behin martxan jarrita ustiapena modu pribatuan egin zen. Horrek esan nahi zuen herritarrek beren artoa edo garia ehotzeko tasa bat ordaindu behar zutela. Herriak ulertzen zuen errota beharrezkoa zela, baina ez zuten begi onez ikusten baliabide publikoekin egindako egitasmo bat pertsona bakar baten kontrolpean geratzea.

Teknikoki, Aixeder errota garaiko aurrerapen handia izan zen. Eraikina leku estrategiko batean kokatu zuten, itsasotik zetorren haizea ondo jasotzeko. Kanpoaldean hegal handiak zituen, oihalez estaliak. Haizeak hegal horiek mugitzen zituen, eta mugimendu hori barruko ardatz eta engranaje sistemetara pasatzen zen. Sistema horrek errotarri handiak birarazten zituen, alea ehotzeko.

Gainera, errotak bazuen xehetasun ikusgarri bat: teilatua eta hegalak biratu egin zitezkeen haizearen norabidera egokitzeko. Horrela, une bakoitzean haizearen indarra ahalik eta gehien aprobetxatzen zen. XVIII. menderako mekanismo sofistikatua zen, eta Europatik ekarritako ezagutzetan oinarrituta egin zela uste da, gero bertako errealitatera moldatuta.

Eraikinaren barrualdea ere ondo antolatuta zegoen. Beheko solairuan biltegiak zeuden, gari eta arto zakuak gordetzeko, baita irinaren bilketa egiteko ere. Beste gune batean errotariaren bizilekua zegoen, bertan bizi baitzen askotan errotaren arduraduna. Goi solairuetan mekanismo nagusiak kokatzen ziren: ardatzak, gurpilak, engranajeak eta ehotzeko sistemak.

Baina bere arrakasta ez zen luzaroan mantendu. Urte batzuk igaro ondoren, euri zikloa normaltasunera itzuli zen, eta ur errotak berriz martxan hasi ziren. Horrek Aixeder errota bigarren planoan utzi zuen. 1745 inguruan, eraiki eta hogei urte eskasera, errota desmuntatu egin zuten. Barruko makineria saldu zuten eta hegalak kendu zizkioten.

Handik aurrera, errota izatetik etxebizitza izatera pasa zen. Bere forma biribil eta sendoa mantendu zuen, baina barrualdea etxe modura egokitu zuten. Gaur egun ezin da barrutik bisitatu, etxebizitza pribatua delako, baina kanpotik ikusi daiteke, eta arreta bereganatzen jarraitzen du. Bere hormek gogorarazten dute nola herri batek krisi handi bati irudimenagaz erantzun zion.

Ispasterren haurrei zuzendutako zinema tailer sortzailea egingo da

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-04-16 10:36:24

Ispasterren “Zinema Tailerra” izeneko jarduera berezia antolatu da datorren zapatuan [apirilak 18], haurrek sormen artistikoa garatzeko helburuarekin. Tailerra Iñigo Egiluz aretoan izango da, 10:30etik 13:30era bitartean.

Proposamenak zinema eskuekin sortzera gonbidatzen ditu parte-hartzaileak. Margoak, tintak eta elementu naturalak erabiliz, 16 mm-ko pelikulan eta argazki diapositibetan zuzenean margotuko dute, kolore eta formekin jolastuz eta sormen prozesuaz gozatuz.

Sortutako irudiekin film kolektibo bat osatuko dute, eta saioaren amaieran proiektore analogiko batean ikusteko aukera izango dute, euren lanaren emaitza pantaila handian gozatzeko.

Tailerra 7 eta 12 urte bitarteko haurrei zuzenduta dago, eta antolatzaileek gomendatzen dute parte-hartzaileek hamaiketakoa ekartzea.

Izena emateko galdetegi hau bete behar da.

Erika Mugartegi eta Frida Watkins: zesta-puntaren udaberria

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-03-24 13:28:36

Akabo emakumezkoen zesta-punta txapelketarik handienaren laugarren aldia. Gogoangarria eta borrokatua izan da, beste behin, Euskotren Winter Series; gogoangarria, lau astelehenez Durangoko Ezkurdi pilotalekuak hartu duen goi mailako ikuskizuna. Zeresana egon da jardunaldi bakoitzean, eta zeresana izan zuen atzoko [martxoak 23] final handiak. Zati bi eduki zituen partidua jokatutan, Erika Mugartegik eta Frida Watkinsek irabazi zuten txapelketa. Zumaiarrak bere estreinako txapela jantzi du Durangon; markina-xemeindarrak, ostera, bere kirol ibilbideko hirugarrena lortu zuen, alegia, jokatu dituen denak irabazi ditu.

Garaileek material bizia baliatu behar izan zuten etxeko izar Helena Barrenetxearen eta egungo atzelaririk fidagarriena dela berretsi zuen Arai Lejardi markina-xemeindarraren aurkako finalean. Pilota motela kantxaratu zen orotan, hain zuzen, Mugartegiri gogotik sufritzea tokatu zitzaion. Lehen setean, piloteoak ugazaba bakarra eduki zuen: Mugartegi. Gainera, hari bere bikotekidearen ekina batu zitzaion; Watkins nagusi azaldu zen ezker horman, eta bera izan zen tanto gehien biribildu zituena. Lehen txanpa berdindu samarra (bana, bina, hiruna, bosna eta seina egotera iritsi ziren) izanagatik ere, seiko berdinketatik aurreran, bikote moreak urrats bat aurrera egin zuen. Durangarra jokotik aterata, tantoek beren bidea egin zuten, eta Mugartegi-Watkins binomioak 15 eta 8 irabazi zuen lehen seta.

Argazkia: Eraman Jai Alai.

Bigarren seta abian ipintzearekin batera, partiduaren noranzkoa errotik eraldatu zen. Urdinek pilota berria kantxaratu zuten, eta hura atzera nahieran kargatu. Wakinsek komeriak izan zituen atzealdeko koadroetan, eta Mugartegik ezin izan zion inongo laguntzarik eman. Jokoa kontrolpean, Barrenetxeak eta Lejardik tanto luzeak eta fisikoak plazaratu zituzten. Aipagarria izan zen Lejardiren ausardia: 2 eta 6koa atzetik aurrera doi-doi eginiko horma biko batekin biribildu zuen. Atsedenaldiaren ostean, 3 eta 9 aurrea hartuta zegoen bikote urdina. Ordutik set bukaera bitarte, tantoak zailtasun handiegirik gabe bukatu baino ez zuten egin behar izan: 4 eta 10ekoa lortu zuten lehenik, eta seta 4 eta 15eko markagailuarekin poltsikoratu zuten ondoren.

Berdinketa haustea ireki-irekia izan zen, bikote bakoitz bi setetako batean argi eta garbi gehiago izan baitzen. Mugartegi giltzarri izan zen, pilota bizituarekin jokoan sartzea lortu zuen bakoitzero. Lehen tantoan, Lejardi herrikidea jokoz kanpo harrapatu zuen Mugartegik, eta jarraian bigarrena ere erraztasun agerikoarekin egin zuen, pilota atzeko paretera errebesez jaurtita. Urdinek aldeak apaltzea lortu zuten, baina markina-xemeindar aurrelaria arduratu zen 3 eta 1ekoa zukutu zion markagailuari. Laugarren tantoa ere eskura eduki zuen, baina hutsegite batek galarazi zion. Hirugarren seta Mugartegik eskumarekin goitik behera egindako erremateak eta Watkinsek ezker horman baztertuta biribildutakoak zarratu zuten. Mugartegik eta Watkinsek, partiduaren azken zatian, ez zuten inongo areriorik izan, eta erabateko merezimenduz jantzi zituzten txapelak.

Argazkia: Eraman Jai Alai.

Edozelan ere, irabazleek finalaren “gogortasuna” azpimarratu zuten, xistera erantzi bezain pronto. Mugartegik hirugarren setean edukitako odol hotza nabarmendu zuen: “Bigarren seta argi eta garbi galdu ondoren, hirugarrena ez dugu modurik onenean abiatu; dena dela, lehen tanto biak geureak izatea lortu dugu, eta horrek buru aldetik sendo eta hotz eusteko balio izan digu”. Durangon lehen txapelketa nagusia irabazita, Watkinsek adierazi zuen bere lehen txapela “ordura arteko borroka, esfortzu eta lehia askoren emaitza” dela.

Neba ere, txapeldun.
Mugartegitarren etxean egon zen motiborik ospakizunerako. Izan ere, Erikaren neba nagusiak, Gorka Mugartegi Atain-ek, Aritz Erkiaga ispastertarrarekin batera txapela irabazi zuen, Jai Alai Ligan jokatu duen estreinakoa. Beteranoarentzat, urteko bigarren garaipena izan zen, Berriatuko Master Seriesaren ostean.

Argazkia: Eraman Jai Alai.

Erritmoa izan zen gizonezkoen finalaren gakoa. Eñaut Urreisti mutrikuarra eta Unai Lekerika gernika-lumotarra aurkariei partidua aldapa gora ipintzeko asmoz kantxaratu ziren, eta lortu zuten 2 eta 6 aurreratzea. Atsedenaldira iritsi zirenerako, baina, Erkiagak eta Mugartegik neurketa berdindu zuten, tanto piloteatuak landuz. Azkenean, behetik gora eginez, ispastertarrak eta markina-xemeindarrak 15 eta 11 eskuratu zuten lehen seta. Bigarrena ere berdindua izan zen eta, azken zatian maila koska bat igonda, Urreistik eta Lekerikak ozta-ozta, 13 eta 15, nagusitzea lortu zuten. Berdinketa haustean, edozelan ere, ez zuten inolaz ere bigarren seteko mailarik bistaratu: 5 eta 1 irabazi zuten seta Erkiagak eta Mugartegik.

Argazkia: Eraman Jai Alai.

Debutari gaztea eskarmentudunen mahaian edukitako oturuntzaz mintzatu zen, kantxatik atera berritan: “Banekien maila bereziki handia izango zela, baina sentsazio onak eduki ditut. Bigarren setean, ezohiko hutsegiteekin, kostatu zait partiduari eustea, baina azkenean lortu dut”. Ispastertarrak aitortu zuen bere bikotekidea moduko gazteen gorakada “zesta-puntarentzako ona baina beteranoontzako txarra” dela. Eusko Label Winter Seriesean lortu ezin izan zituen puntuak bestelako plazetan biltzen ari da: “Azken hilabeteetan ez ditut sentsaziorik onak eduki, baina badirudi nire benetako jokoa topatzen ari naizela”.

Barrenetxea eta Lejardi, final handira

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-03-18 07:00:51

Helena Barrenetxea durangarrak eta Arai Lejardi markina-xemeindarrak Euskotren Winter Seriesen txapela berriro jantzi gura dute. Hurrengo astelehenean [martxoak 23], txapelketaren finala jokatuko dute Erika Mugartegi markina-xemeindarraren eta Frida Watkins zumaiarraren kontra. Ihart Arakistain sopeloztarraren eta Maia Goikoetxea berriatuarraren kontra, Barrenetxea eta Lejardi nagusi izan ziren herenegungo[martxoak 16] finalaurrekoan, norgehiagokak ondo bereizturiko zati bi izanagatik ere. Lehen setean, Arakistainek eta Goikoetxeak markatu zuten partiduaren norazkoa; etxeko puntista jokotik ateratzea bilatu zuten biek ala biek. Lehen setaren bukaeratik partiduaren akabura, baina, pilota bizia ekuazioan sartu zen, eta testuinguru hark ederto ezkondu zuen Lejardiren eskumakadekin.

Lehen pilotakadetatik, Arakistain tantoa dominatzeko eta jokaldiak errematatzeko intentzio argiarekin kantxaratu zen. Material motela probestuz, bikoteak jokaldi gaitzak eroan zituen, batez ere, saihetsez jokatuz. Airez sartuta edota jokoa atzera bortizki kargatuta, bikote morea 8 eta 6 aurrea hartuta iritsi zen atsedenaldira. Lejardiri partiduaren pisu guztia hartu beharra eragin zioten, Barrenetxearen erremateak saihestuz. Material biziagoarekin, markina-xemeindarrak aldea apaldu zuen, eta hamarna berdintzera ere iritsi ziren. Lehen setaren azken txanpa Goikoetxearen hutsegite bik eta Lejardiren eskumaka batek gidatu zuten: behetik gora eginda, 13 eta 15 nagusitu ziren durangarra eta markina-xemeindarra.

Argazkia: Eraman Jai Alai.

Lehen setaren amaieran plazaratutako goranzko dinamikari eutsi zioten bigarrenaren hasieran ere. Hain zuzen, Lejardiren eskuma jokoan sartzeak partidutik atera zituen aurkariak. Lehen zortzi tantoetatik sei markina-xemeindarraren eskumak erein zituen; 1 eta 8ko markagailuarekin aurreratzera ailegatu ziren, seta hasi bezain pronto. Pilota motela atera zenean, arnasa hartu ahal izan zuten Arakistainek eta Goikoetxeak, baina, material motela tarteko, ezin izan zuten deus egin. Barrenetxea etxeko izarrak eta Lejardi protagonista nagusiak nahieran patrikaratu zuten bigarren seta: 6 eta 15.

Urreisti, nahieran.
Emakumezkoen lehiaren gidalerroa Lejardik ezarri baldin bazuen, gizonezkoenen Eñaut Urreisti izan zen jaun eta jabe. Gasteizko Araba Euskaraz txapelketako sentsazio baikorrekin heldu zion Durangoko lehiari mutrikuarrak. Gainera, atzealdeko koadroetan segurtasun itzelarekin babestu zuen Unai Lekerika gernika-lumotarrak. Jean Dominique Olharan pauetarra eta Jon Bullet Zabala markina-xemeindarra gogotik saiatu ziren partiduari eta mailari eusten, baina ez zuten aukera handirik eduki.

Argazkia: Eraman Jai Alai.

Asko eta asko izan ziren Urreistik errematatu zituen jokaldiak. Olharanenak saskiratzeko eta kontraerasoan biribiltzeko gai ere izan zen aurrelari horia. Lehen setean 6 eta 15 nagusitu ziren Urreisti eta Lekerika, bigarrenean, ostera, 11 eta 15ekoa lortu zuten. Finalean eskarmentua eta gaztetasuna uztartuko dituen bikote lehiakorra edukiko dute aurrez aurre: Aritz Erkiaga ispastertarra eta Gorka Mugartegi Atain markina-xemeindarra. Ispasterko magoa, halaber, final bitan kantxaratuko da, hiru egunen buruan: barikuan [martxoak 20], Zabalarekin batera jokatuko du Gasteizko finala; Johan Sorozabal miarriztarraren eta Imanol Lopez zumaiarraren aurka neurtu beharko dituzte indarrak.

Argazkia: Eraman Jai Alai.

Berriatuak Bizipoza jaia hartuko du maiatzean Lea-Artibain 420 kilometroko erronka solidarioarekin

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-03-07 11:23:58

Berriatuak hartuko du aurten Bizipoza Jaia, kirola, kultura, euskara eta elkartasuna uztartuko dituen ekimen zabala. Ispasterren bariku arratsaldean egindako aurkezpenean, egitasmoaren datak finkatu zituzten. Bizipoza Jaia maiatzaren 24an ospatuko den jai handi batekin amaituko dute Berriatuan, baina aurretik hainbat jarduera eta lanketa egingo dituzte eskualde osoan barrena.

Aurkezpenean azaldu bezala, Joseba Goienola Berriatuko alkateak “poz eta harrotasun handiz” hartu du herriak ospakizun hori hartzea: “Berriatura jende askoren ekimenez, elkartasunez eta lanez etorri zen Bizipoza Jaia antolatzeko aukera, eta ez genuen zalantzarik izan. Begitandu zitzaigun bat egiten duela eskualdeko udalen eta gizartearen balioekin”. Izan ere, nabarmendu zuen jaiak ez duela herri bakar baten izaera izango, baizik eta Lea-Artibai osokoa, eta udalek zein herritarrek elkarrekin bultzatuko dutela. “Ez da erraza daukagun zereginetan eta daukagun egunerokotasuneko lanetan horrelako ekimen baten garrantzia detektatu eta haren aldeko apustu garbia hartzea. Eta proiektua aurkeztu zitzaienean, baiezkoa erabatekoa izan zen Lea-Artibaiko hamabi herrietan”.

Goienolak gaineratu zuen halako egitasmoek bizipoza eta jaia bezalako balioak ekartzen dituztela gizartera, eta “aukera paregabea” direla eskualde osoarekin batera partekatzeko. Horren erakusle, Bizipoza Jaia aurkezteko erabilitako hitzak gogorarazi zituen, eskualdeagaz bat egiten dutela gehitzeagaz gainera: “Euskaraz elkartasuna sustatu nahi dugu, auzolanaren bidez bizipoza nagusitu dadin”.

Ander Txakartegi Helmugak proiektuaren arduradunak azaldu zuen ekimenaren jatorria 2015ean dagoela, Titan Desert lasterketan parte hartu ondoren sortutako ekimen solidarioan. Ordutik, Helmugak proiektuak lau balio nagusiren inguruan garatu du bere jarduna: euskara, kirola, natura eta pertsonak. Denborarekin, pertsonen eta elkartasunaren balioak “gero eta indar handiagoa” hartu du proiektuan.

Leire Elizegi Bizipoza Elkarteko ordezkariaren hitzetan, gaur egun egitasmoak Euskal Herri osoko 39 elkarte biltzen ditu. Elkarte horiek haurrek eta familiek osatzen dituzte, eta askotariko errealitateak lantzen dituzte: gaixotasunak, aniztasun funtzionala, familia eredu desberdinak, sexu eta genero identitatea eta kulturartekotasuna.

Helburu nagusia da gizarte inklusiboagoa eraikitzea, euskaratik eta euskaraz: “Helburua denona eta denontzat beharko lukeen Euskal Herri inklusiboa eraikitzea da. Elkartuta beste indar bat, beste bozgorailu bat lortzen dugu. Horregatik ari gara egunerokoan lanean”. Eta, elkarte horiek egunero lantzen dituzten gaiak eta transmititzen dituzten balioak “gizarteratu” gura dituzte, “sentsibilizazioan eraginez”.

Eskualdeko ikastetxeetan

Egitasmoak hiru oinarri izango ditu: aurrelana, bizipoza eskolaren lanketa eta jaia bera. Aurre-lanketa maiatzera bitartekoa izango da. Bestetik, eskualdeko ikastetxeetan Bizipoza eskolaren bidez, lanketa pedagogikoa egingo dute, ikasleek egitasmoaren balioak ezagutu ditzaten; hain zuzen ere, bai Bizipoza, bai Helmugak proiektuak landuko dituzte, Bibitxa kolektiboaren eskutik: “Era berean, Aspanogi eta Aspanovas aurkezteko bideak ere zabalduko ditugu”. Eta, horrez gain, herriz herri aurkezpenak egingo dituzte, herritarrak eta eragileak proiektura gerturatzeko asmoz.

Ekitaldi nagusiak maiatzaren 22tik 24ra bitartean egingo dira. Lehenengo bi egunetan, Helmugak taldeak kirol erronka burutuko du: 24 ordutan Lea-Artibaiko hamabi herriak lotuko dituen 420 kilometroko ibilbidea egingo dute bizikletaz, 8.500 metroko desnibel metatuarekin; izan ere, sei itzuli emango dizkiote prestatuko duten ibilbideari. Maiatzaren 22an, 22:00etan abiatuko dute erronka, eta hurrengo eguneko ordu berean amaituko dute, eta Berriatua izango da irteera eta helmuga tokia.

Eta, maiatzaren 24an ailegatuko da jai handia Berriatuara, egun osoko jaiarekin. Bizipozako elkarteak eta eskualdeko beste eragile batzuk egongo dira bertan, eta tailerrak, jolasak eta ikuskizunak egingo dituzte. Aurreratu dutenez, Porrotx eta Zapotxin pailazoak ere bertan izango dira. Elizegik esan du «ondo pasatzeko» eguna izango dela hori: “Egun osoan umorea, alaitasuna eta ondo pasatzeko aukera edukiko dugu”.

Ispasterren Basoen Nazioarteko Eguna ospatuko da domekan

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza — 2026-03-05 12:00:54

Domekan [martxoak 7], Basoen Nazioarteko eguna ospatuko da Ispasterren. Udalak naturarekin duen konpromisoa indartzeko 6-13 urte bitarteko zuhaitzak landatuko ditu. 9:30ean Herriko Plazan elkartuko dira eta Ogellara hondartzara joango dira. Bukaeran, Gurutze Gorriak prestatutako sopresa bat egongo da.