«Liburuan bestelako erreferente feministak proposatu nahi izan ditut»
Uxu Ondarroako emakumeen taldeak antolatuta, Fernandezek '10 ingobernables. Historias de transgresion y rebeldia' liburua aurkeztuko du martitzenean, 19:00etan, Ondarroako Etxelilan.El Pais-en kazetari lanean aritu eta gero, 2010. urtean bide zabalagoa...
Uxu Ondarroako emakumeen taldeak antolatuta, Fernandezek ’10 ingobernables. Historias de transgresion y rebeldia’ liburua aurkeztuko du martitzenean, 19:00etan, Ondarroako Etxelilan.
El Pais-en kazetari lanean aritu eta gero, 2010. urtean bide zabalagoa hartu eta Andrea Momoitiogaz batera Pikara Magazinea sortu zuen June Fernandezek (Bilbo, 1984). Iaz, ostera, 10 ingobernables. Historias de trasgresion y rebeldia liburua argitaratu zuen. Eta hain zuzen, liburu hori Ondarroako Etxelilan aurkeztuko du martitzenean, 19:00etan. Aurkezpena Uxuk antolatuta dago.Zerk bultzatu zintuen liburua idaztera?
Egia esan, proposamena argitaletxearena izan zen. Latinoamerikan egon nitzenean aurkitu nituen istorioak, zeintzuk elkarrizketatu nituen, zeintzuk elka- rrizketatzeko gogoz geratu nintzen… kontatzea nahi zuten. Gero konturatu nintzen, liburuan sartu nahi nituen istorio edo pertsona horiek amankomunean zutela nolabait gizartean dagoen normaltasun kontzeptuagaz apurtzen zutela. Pertsona oso anitzak dira, adin eta testuinguru desberdinetakoak. Gizarteak ezartzen dituen arau horietatik kanpo geratzeagatik baztertuak sentitu diren pertsonak dira, baina, aldi berean, bazterkeria horretatik arrotasuna atera eta jarrera errebel- dea hartu dutenak.
Baztertuta sentitzeak indarberritu egin ditu, beraz.
Istorio asko oso gogorrak dira. Sebastianaren kasuan, Guatemalako indigena da bera, senarrarengandik tratu txar itzelak jaso izan ditu. Eta berak aktibismoari esker ulertu zuen onartezina zela bera jasaten zegoena. Eta aktibismoaren bitartez, besteei lagunduz, bere zauriak sendatu ahal izan ditu. Beste protagonista bat da Joan deitzen den Bartzelonako mutil bat. Txikitaz maritxu eta Juanita deitzen zioten. Berak ondokoa esan zuen: «Juanita deitzen didatela? Ba nik ere nire buruari Juanita deituko diot», eta horrela egin zuen. «Juanita deitzen naiz, maritxua naiz, eta harro nago», esan zuen. Nik uste estrategia hori nahikoa garrantzitsua dela. Liburuan jarrera hori oso presente dago.
Pertsona ezezagunak dira, baina hartu duten jarrerak erreferente bihurtu ahal izan ditu.
Hori da. Horrelako erreferenteak oso garrantzitsuak dira niretzat. Adibidez, Martxoak 8aren inguruan diskurtso instituzional bat entzun nuen. Horretan, politikariak hainbat izen gogoratu zituen: Virginia Woolf, Clara Campoamor… Nik, ostera, liburu honetan bestelako erreferente feministak proposatu nahi izan ditut. Adineko pertsonak, unibertsitatera joan ez direnak eta kasu batzuetan idazten eta irakurtzen ikasteko aukerarik ere izan ez dutenak. Pertsona horiek ez datoz aktibismotik edota unibertsitatetik, baina eduki duten bizirauteko grinaren bidez aktibista bilakatu dira.
Ez duzu uste liburuko protagonista horiek duten jatorri apalagatik jendea eurekin gehiago identifikatu ahal dela?
Nik uste dut baietz. Esperientzia batzuk urrun geratzen bazaizkigu ere, beste protagonista batzuen kasuan, gertukoak egiten zaizkigu. Buruan daukat Galiziako herrixka batean kokatuta dagoen kontakizuna. Horretan, adineko emakumeek joko tradizional bat egiten dute domeka guztietan; joko hori da emakume galiziarrek jokatzen duten joko tradizional bakarra. Ba joko hori hilzorian dago. Jokatzen dutenek 80 urte inguru dituzte, eta ez dute euren bidea jarraituko duen ondorengo belaunaldirik. Eurengana joan nintzen, eta domeka batean ikusi nuen nola jokatzen zuten. Udalak euren jolas zelaia errespetatu ez, eta gune horretan aparkamentu bat egin badu ere, euren aldarrikapenagaz jarraitu dute. Niretzat hori ere bada errebeldia eta bada feminismoa. Eurek, agian, ez dute horrela izendatuko, baina emakumearen kulturarako eta aisialdirako eskubidea bizirik mantetzea dute helburu. Izpiritu iraultzailea ikusten dut hor.
Idazterakoan pedagogia feminista hutsetik urrundu nahi zenuela esan zenuen.
Argitaletxeak buruan zeukan ideia da nik reaggetoiari buruz idatzi nuen artikuluaren antzeko zerbait egitea; argitaletxeak gomendatu zidan feminismoa modan jartzeko zer edo zer idaztea. Aurreiritziak apurtzeko zer edo zer egitea. Nik esan nuen ez nuela nahi egin lan bat jendeari feminismoa zer den azaltzeko eta konbentzitzeko. Nik nahiago nuen kazetaritza lan bat egin, eta bilatzen nituen istorioak kontatu, eta nork bere irakurketa egitea. Baina, aldi berean, istorioak idazten nituenean, konturatzen nintzen nolabaiteko pedagogia sartu egin behar nuela, datuak emateko eta. Beraz, liburua azpioharrez beteta dago.
Nola sentitu zara liburu bat idazterakoan?
Editorearen egitekoa oso garrantzitsua izan da. Ni kazetaria naiz, eta ohituta nago zuzenean dena kontatzera. Liburua fikzioa ez bada ere, narrazioa-eta kontuan izan behar dira. Editoreak errekurtso literarioak erabiltzeko gomendioak egin dizkit. Asko ikasi dut.
Editorearen laguntza, beraz, eskertu egin duzu.
Bai. Eta nik uste dut gaur egun ez dela oso ohikoa editorearen figura hori. Azken finean, argitaletxe handietan dena presaka egiten da. Nire kasuan, lantaldearen proiektu bat izan da hau. Eta nahiz eta gauza berri asko ikasi ditudan, gozatu egin dut.
Emaitzagaz gustura zaude?
Ni gustura geratu naiz. Akaso, autokritika edo egitekotan, protagonisten profilak ikusita, Espainia, Euskal Herria eta Kataluniako protagonista guztiak dira pertsona zuriak eta bertokoak. Azkenean ezin izan nuen sartu etorkinik ezta ijiturik. Niretzako bi profil horiek garrantzitsuak ziren. Baina, orokorrean, emaitzagaz pozik geratu naiz.
Hurrengo libururako badaukazu nondik tira egin…
Bai. Gainera liburu hau infinitua da. Istorio asko daude kontatzeko. Askok galdetzen didate ea honek jarraipena edukiko duen. Egia da tentazioa daukadala, izan ere, egin nahi nituen elkarrizketa batzuk ezin izan ditut egin. Baina uste dut lortuko dudala pertsona horiek elkarrizketatzea.
Zelako harrera eduki du?
Oso ona. Esan behar da baita ere bigarren edizioan goazela. Aurkezpenetan bi irakurle profil daudela sentitu dut. Alde batetik, istorioekin identifikatu direnak eta istorio horiek bistaratzea eskertzen dutenak daude. Horiek ikusten liburu honetako protagonistak ez direla gizonezko zuriak eta heterosexualak. Eta nolabait sentitzen dute euren istorioak ere kontatu ditudala. Bestetik, identifikatuak sentitzen ez direnak daude, gizon zuri heterosexualak, adibidez, baina aldi berean uste dutenak leiho bat ireki diedala. Niretzat azken hori ere gakoa da. Kontua ez da bakarrik baztertuta sentitzen diren horiei mezua botatzea, baizik eta berdintasunaren borrokan eroso sentitzen den gizonetik ikusten hastea gizarte honetan guztiok ez garela eroso sentitzen.
Elkarrizketatu dituzun pertsona guztiek ze ekarpen egin dizute?
Eurek niri ekarpen asko egin dizkidate. Adibide bat ematearren, Sebastianaren kasuan, testuingurua ezberdina da, eta hemengo feministek daukaten diskurtsoa apurtu egiten du. Esaterako, hemen indarkeria matxistaren kasuan judizializazioa da bide nagusietako bat. Sebastianak, ostera, senarraren jarrera aldatzearen alde egin zuen. Azken finean, hango errealitatea bestelakoa da. Eurek bide komunitarioago bat hartzen dute. Horrelako irakaspenak asko izan ditut.
Eta zuk haiei?
Nicole El Salvadorreko emakume intersexualak esan zidanagaz geratzen naiz. Nik galdetu nion ea liburuan bere izen abizenekin agertu nahi zuen. Eta berak esan zidan, noizbait zerbait txarra gertatzen baldin bazitzaion, munduak jakingo zuela bera existitu egin zela, bere istorioa jasota geratuko litzatekeela. Nik uste dut bere erantzun horrek islatzen duela kazetarion lana, eta hori izan da nik haiei egin diedan ekarpena.
