Bilatu
Sartu
  • izan HITZAKIDE
  • zozketak
  • eskaintzak
  • hemeroteka
Bilatu
  • Albisteak
    • Gaiak
      • Aisia
      • Ekonomia
      • Euskara
      • Gizartea
      • Hirigintza
      • Ingurumena
      • Jaiak
      • Kirola
      • Kultura
      • Politika
      • Udala
      • Orokorra
    • Herriak
      • Amoroto
      • Aulesti
      • Berriatua
      • Etxebarria
      • Gizaburuaga
      • Ispaster
      • Lekeitio
      • Markina-Xemein
      • Mendexa
      • Munitibar
      • Mutriku
      • Ondarroa
      • Ziortza-Bolibar
    • Generoak
      • Albisteak
      • Editorialak
      • Elkarrizketak
      • Erreportajeak
      • Iritziak
      • Kronikak
      • Publirreportajeak
  • Agenda
  • Multimedia
    • Argazkiak
    • Bideoak
    • Hitz eta Pitz
  • Agurrak / Eskelak
    • Zorion agurrak
    • Eskelak
  • Zerbitzu gida
  • Bereziak
    • JAIAK
    • ARGAZKI LEHIAKETA
    • Emakumeak Lerroburura
    • Naturan barrena
    • Euskaldunak Australian
    • Adimen A.
  • Nor gara
  • Publizitatea
  • izan HITZAKIDE
  • zozketak
  • eskaintzak
  • hemeroteka
Sartu

Kareharrien baitan historiaurrea

Ainara Badiola Kortabitarte
2023/07/06

Gure eskualdeko behe Kretazeoko (duela 120-100 milioi urte) kareharri arrezifalak dira gaurkoan ere gure ondarearen erakusle. Oraingoan, ordea, bere baitan aurkitzen diren historiaurreko aztarnategiak dira protagonista.

Kareharri hauek duela 40 bat milioi urte airepean geratu ziren eta, ondoren, milioika urtetan, karstifikazioa jasan dute. Prozesu hau, kareharria ur gezarekin eta materia organikoarekin kontaktuan jartzean gertatzen da, sortutako ur azidoak kareharria disolbatu eta erliebea arraildura eta zuloz betetzen duenean. Gure eskualdeko herri asko paisaia karstiko honen eremuan kokatzen dira eta lurrazpia sima, galeria eta haitzuloz beteta dago. Horietako kobazulo askok azken glaziazioaren (Würm) aztarna paleontologiko eta arkeologikoak dituzte.

Mutrikuko Kiputz IX-a, esaterako, tranpa natural gisa funtzionatu zuen sima da eta duela 18.000 urteko ingurune naturala modu fidagarrian berreirakitzeko aukera eskeini du. Bertan, klima hotzera moldatutako hainbat animalia exotiko aurkitu dira; aipatzekoak, besteak beste, Altamira kobako pinturetan azaltzen den estepako bisonte espeziearen buruhezurra eta elur-orein ugariren hezurdurak.

Busturialdea eta Lea-Artibain ere badira aipamen handiko kobazuloak eta gehienak goi Paleolitiko bukaerako Magdalen adin kulturalekoak dira (17.000-11.700 urte bitartekoak). Lekeitioko Santa Katalina aztarnategiko aurkikuntzengatik dakigu Homo sapiens ehiztari-biltzaileak harrizko eta baita hezurrezko tresnak eta artelanak egiten zituela. Aurkitutako izokin, amurarrain eta bakailoen arrastoek ere, ibaian zein itsasoan arrantzatzen zutela adierazten dute. Bertan itsas txori asko ere aurkitu dira, garai honetako Europako hegazti aztarnategi aberatsenetarikoa delarik Santa Katalina.

Labar arteari dagokionez, santutegi garrantzitsuak ditugu ere. Horra hor, 2008. urtean Gizadiaren Ondare aitortu zuten Kortezubiko Santimamiñeko koba, edo Lekeitioko Lumentxa eta Armintxe eta Berriatuko Atxurra kobazuloak. Aipatzekoak dira koba hauetan aurkitutako bisonte, zaldi, lehoi, orein eta elur-orein bakan batzuen pintura edota grabatuak. Amorotoko Abittaga kobazuloa ere Magdalen aldiko aurkikuntza garrantzitsuen lekuko izan daiteke.

Gaur, eskualdeko aztarnategi askoren aurkikuntza eta ikerketan aurrekaria izan dugun Jose Miguel Barandiaran (Ataun, 1889-1991) gogorarazi nahi nuke. Testua idatzeko aukeratutako musika, oraingoan, R.M. Azkue (Lekeitio 1864-1951)-ren Vizcaytik Bizkaira (1895) zarzuela izan da.

Lea-Artibai eta Mutrikuko albisteak euskaraz, libre eta kalitatez jaso nahi dituzu? Horretarako zure babesa ezinbestekoa dugu. Egin zaitez HITZAkide! Zure ekarpenari esker, euskaratik eginda dagoen tokiko informazio profesionala garatzen eta indartzen lagunduko duzu.

Egin HITZAkide

Azken 3 egunetako irakurrienak

 

 

Bizkaia

Kultura, Bizkaia, 2026ko Durangoko Azoka

Betiko Durangoko Azoka, koxka bat handituta

Kirola, Bizkaia

Blas Ziarreta hil da, Bigarren Mailan zirela Sestao, Athletic B eta Eibar zuzendu zituen entrenatzailea

Euskal Ligako Bizkaiko klubek salatu dute desabantailan aritzen direla

Indarkeria matxistaren aurka posizionatzeko eskatu dio Bizkaiko Diputazioak gizonen «gehiengo isilari»

Euskal Herria, Bizkaia

Basurtuko ospitaleko larrialdietako itxaronaldi luzeak salatu ditu ELA sindikatuak

Berriak, Kirola, Bizkaia

Ainhize Belarrek 9b graduaren langa eraitsi du

Euskal Herria, Bizkaia

Gutxienez bost edukiontziri su eman diete Bilbon

Euskal Herria, Bizkaia

Bilbon bi adingabe dituen familia bat hirugarrenez etxegabetzen saiatuko direla salatu du AZETek

Euskal Herria, Bizkaia

Zaldibarko kausan Baigorri alkate ohia ikertu behar dela berretsi du Bizkaiko Auzitegiak

Ekonomia, Bizkaia

Vicinayko langileek berretsi dute enpresaren proposamena «bidegabea» iruditzen zaiela

Euskal Herria, Bizkaia

Bilbon 47 pertsona artatu behar izan dituzte, etxe batean sua piztu dela eta

Euskal Herria, Bizkaia

Etxebarriko Bandas enpresako greba Memoria Demokratikorako Leku izendatzeko prozesua hasi dute

Kultura, 2026ko Durangoko Azoka, Bizkaia

Hogei ikuskizun aurkeztuko dituzte ‘DA! Pro’ topaketan, azaroaren 24an eta 26an

Asteko albiste garrantzitsuenen buletina jaso nahi?

Buletina barikuetan bidaltzen da, eta Lea-Artibai eta Mutrikuko asteko berri nagusiak biltzen ditu.

Harpidetu

Datuak ondo jaso dira. Eskerrik asko.

Izen-abizenak eta posta elektronikoa sartu behar dira.

Posta elektronikoak ez du formatu zuzena.

Arazo bat gertatu da eta ezin izan da izena eman. Jarri gurekin harremanetan mesedez eta barkatu eragozpenak (Akatsaren kodea:).

  • 94-684 44 36
  • lea-artibai@hitza.eus
  • Arretxinaga etorbidea, 1 - 48270 Markina-Xemein
  • Publizitatea
  • Argitalpen politika
  • Aniztasun politika
  • Pribatutasun politika
  • Cookieak
Babesleak:
Hasi saioa HITZAkide gisa

Saioa hasten baduzu, HITZAkide izatearen abantailak baliatu ahal izango dituzu.

HITZAkide naiz, baina oraindik ez dut kontua sortu SORTU KONTUA

Zure kontua ongi sortu da.

Hemendik aurrera, zure helbide elektronikoarekin eta pasahitzarekin konektatu ahal zara, HITZAkide izatearen abantaila guztiak baliatzeko.

Sartutako datuak ez dira zuzenak.
Zure kontua berretsi gabe dago.
 
 
 
(Pasahitza ahaztu duzu?)
 
 
SARTU
 
Pasahitz berria ezarri da eta zure helbide elektronikora bidali da.
Sartutako datuak ez dira zuzenak.
 
(Identifikatu)
 
 
 
 
BIDALI
 

Ezagutu HITZAkide izatearen abantailak eta aukeratu HITZAkide izateko gustuko modalitatea

HITZAkide izan nahi dut
Aldatu zure pasahitza
Pasa hitza ondo aldatu da.
 
 
 
 
 
 
 
Aldatu
 
Oraindik ez zara HITZAkide?

Tokiko informazioa profesionaltasunez eta euskaratik, modu librean kontatzea da gure eginkizuna. Horretarako zure ekarpena beharrezkoa da, eta ongi maitatzeko modurik zintzoena da HITZAkide egitea.

Ezagutu HITZAkide izatearen abantailak eta aukeratu HITZAkide izateko gustuko modalitatea.

HITZAkide izan nahi dut

Tokiko informazioa profesionaltasunez eta euskaratik, modu librean kontatzea da gure eginkizuna. Horretarako zure ekarpena beharrezkoa da, eta ongi maitatzeko modurik zintzoena da HITZAkide egitea.