Pizkunderako Erronkak indarraldi berri baterako ibilbidea abiatu nahi du
Hamar urteko epean, urtero 30.000 euskaldun oso irabaztearen erronka proposatu du Euskalgintzaren Kontseiluak.
Pizkunderako Erronkak-en aurkezpena.Euskalgintzaren Kontseilua Euskalgintzaren Kontseiluak Pizkunderako Erronka aurkeztu du, eta egitasmo horrekin, euskarak eta euskal hiztun komunitateak bizi duten larrialdi linguistikoari erantzun eta indarraldi berri baterako ibilbidea abiatu nahi du. Gizarte modura aurre egin beharreko erronka da; euskalgintza, erakunde, eragile sozial eta politiko, euskaltzale eta oro har, “euskarari etorkizuna eman” nahi dioten herritar guztiei luzatu diete erronka: “Azken diagnostikoek normalizazio eta biziberritze prozesuaren motelaldia agerian utzi dute, eta atzeraldiaren arriskua ere handia da, ezer egin ezean”. Horregatik, joera horiek irauli eta pizkunde berri bat gerta dadin eman beharreko jauziaren helburuak, adierazleak eta bitartekoak proposatu dituzte.
Bost arlo estrategikotan jardutea planteatu dute, eta erronka bost urteko bi ziklotan egituratu dute. Inkesta Soziolinguistikoa izango da aurrerapenaren neurgailu nagusia, uste baitute horrela, neurriak egokitzeko eta norabidea zuzentzeko aukera edukiko dutela etengabe. Bultzatzaileentzat erronka “egingarria, anbiziotsua eta ilusio piztailea” da, zentzuzko helburuekin, eta neurri eta adierazle sendoekin. Gainera, proposamena nazioarteko hainbat hizkuntza gutxitutako komunitateen esperientzietan oinarritzen da, eta erreferentziatzat hartu dituzte Galeseko gobernuaren Cymraeg 2050, Kataluniako Generalitatearen Pacte Nacional per la Llengua, Galiziako Protocolo Lingua Vital estrategiak eta Ipar Euskal Herrian Euskal Konfederazioak proposatutako 2050. urterako helburua.
Hamar urterako erronka ezarri dute: hamar urteko epean, urtero 30.000 euskaldun oso irabaztea. Proposamena 140tik gora eragile sozialek sinatutako Batuz Aldatu adostasun sozial zabalean oinarritzen da. Euskalgintzaren Kontseiluak duela bi urte plazaratutako diagnostikoa da proposamenaren abiapuntua, eta ardura horretatik abiatuta dator orain Pizkunderako Erronka. Diagnostikoan jaso zuten euskara eta euskal hiztun komunitatea larrialdi linguistikoan daudela, eta ezinbestekoa dela biziberritze prozesuan jauzi bat ematea, “Pizkunde berri bat eragitea”.
Proposamenari babesa adierazteko, ekainaren 13an Iruñeko kaleak beteko dituen Euskaltzaleon Martxara joatera deitu du Euskagintzaren Kontseiluak.
“Erronka egingarria, anbiziotsua eta ilusio piztailea da, zentzuzko helburuekin, eta neurri eta adierazle sendoekin”
Ezagutzan eman beharreko jauzia da erronkaren oinarri nagusietakoa: “Gaur egun, 15.000 euskaldun inguru irabazten dira urtean Euskal Herri osoa aintzat harturik, baina hori ez da nahikoa motelaldia atzean utzi eta biziberritze ziklo berria abiatzeko. Kontseiluak proposatutako erronkak kopuru hori bikoiztea, 30.000ra igotzea, planteatzen du”. Horrela, hiztun komunitatearen erreprodukzio tasa “indartu”, erabilera aukerak “areagotu” eta hizkuntza bizi izaten jarraitzeko baldintza “sendoak” finkatuko direla deritze.
Orain arteko euskalduntze “erritmoa bikoizteko”, lurralde eta eremu administratiboka helburu espezifikoak zehaztu dituzte, “errealitate soziolinguistikoak eta progresibotasuna kontuan hartuta”. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan gaur egun urtero sortzen diren 13.000 euskaldunen kopurua 25.000 izatera pasa beharko litzateke; Nafarroan, egungo 1.500etatik 3.700era; eta Ipar Euskal Herrian, 440etatik 1.300era.
Erabilerari ere bada erronkaren zutabe garrantzitsua: “Ezinbestean, erronkak aldi berean ezagutzan eta erabileran eragiteko xedea du. Ezagutza areagotu behar da, erabilerarako aukerak biderkatu eta sendotzeko, eta erabilera igo behar da, hizkuntzaren bizigarritasunaren berme ez ezik, ezagutzaren indartzaile izateko “. Hamar urtetan erabilera aitortuari dagokionean % 20ko langa gainditzea jaso dute, “egungo % 15,3tik ia bost puntu irabaztea”.
Lehenengo arlo estrategikoa hezkuntza arautua da, eta helburua urtean 180.000 euskaldun oso gehiago lortzeko desafioari heltzea. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan horretarako tresna euskarazko ikasteredua orokortzea da, gaur egungo ereduen sistema gaindituz, eta euskara gutxien dutenei baliabide eta lanabesak eskainiz. Nafarroan, giltza murgiltze eredua % 40era hedatzea litzateke, eta horrekin batera, ikasle guztiek jasotzea, gutxienez, euskara ikasgai gisa. Ipar Euskal Herrian ere, euskarazko murgiltze ikastetxeen hedatzean dago gakoetako bat, baita ikasle denen curriculumetan euskarazko ikasgaia txertatzean ere: “Iparraldeko kasuan ezin ahaztu ibilbide akademiko osoa, Batxoa azterketa barne, euskaraz egiteko bermea eskuratzearen garrantzia”.
Bigarren arlo estrategikoa helduen euskalduntze-alfabetatzeari dagokio, eta hamarkada batean 120.000 euskaldun oso gehiago sortzea da erronka: 100.000 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, 14.800 Nafarroan eta 5.200 Ipar Euskal Herrian. Helburua lortzeko, ondorengo betebeharrak zerrendatu dituzte: euskara-ikasketen doakotasuna, erakundeen eta gizarte-eragileen jarduna koordinatuko duen agentzia berri baten sorrera, pertsona migratuen harrera linguistikorako baliabide eta erraztasunak handitzea, eta lan munduan euskararen presentzia areagotzeko araudia eta plangintzak sustatzea.
“Politika publikoez harago, ezinbestekoa da euskaltzaletasun aktibo, indartsu eta antolatua”
Aipatutako helburuak lortu ahal izateko baliabideen multzoak osatzen du hirugarren arlo estrategikoa. Euskalgintzaren Kontseiluko kideen hitzetan, euskararen normalizaziorako hizkuntza-politiketara bideratzen diren diruetan ere “jauzia ezinbestekoa” da, larrialditik indarraldirako bidea egingo bada. Emandako datuen arabera, Euskal Herriko hiru administrazioetako gobernuek, “batez beste, aurrekontuaren % 0,45” bideratzen dute hizkuntza-politikara: “Hizkuntza politikaren ardura maila guztietako erakunde publikoetara zabaldu asmoz, bai gobernu, aldundi, udal zein bestelako organismoetara, inbertsioa Euskal Herriko aurrekontu kontsolidatuaren % 2ra igotzea da proposamena”.
Laugarren gakoa euskararen arkitektura juridikoan eman beharreko jauzia da. Izan ere, azpimarratu dute normalizazio eta biziberritze zikloa abiatuko duten hizkuntza-politikak bermez eta iraunkortasunez egin ahal izateko, euskarak ofizialtasun osoa behar duela Euskal Herri guztian. Erronka “handia” da, baina “euskaltzaletasun indartsu batekin” lortu daitekena: “EAEn egungo oldarraldi desofizializatzailea etetea ezinbestekoa da, eta arkitektura juridiko berriak saiatzea. Nafarroan, zonifikazioa gainditu eta euskara ofiziala eremu osoan izatea, eta Ipar Euskal Herrian ofizialtasun estatusa eskuratzea”.
Euskaraz bizitzeko behar diren baldintza errealak modu “integral eta zeharkakoz” eratzea da bosgarren gakoa. Kulturan, aisialdian, ingurune digitalean, ehundura sozial osoan… euskarazko ekosistema oso bat eratzea beharrezkotzat dute: “Horretarako, politika publikoez harago, ezinbestekoa da euskaltzaletasun aktibo, indartsu eta antolatua; ezinbestekoa izango da euskaltzale bakoitza jabetzea, ahalduntzea eta antolatzea”.
